Informer i Prva RS glorifikovali Mladića, Karadžića i Pavkovića, puštali pjesme o četnicima i „Velikoj Srbiji“, u kontinuitetu negirali crnogorski identitet i jezik, pozivali na nasilje nad studentima...

Emitovanje pjesama poput „Sprem'te se, sprem'te četnici“ uz poruke o „Velikoj Srbiji“, veličanje osuđenih ratnih zločinaca Ratka Mladića, Radovana Karadžića i Nebojše Pavkovića, targetiranje srpskih studenata kao „terorista“ uz navode da bi ih trebalo „pomlatiti“, te tvrdnje da „crnogorska nacija nikad nije postojala“ i da je „crnogorski jezik izmišljen“ - dio su sadržaja zbog kojih je Savjet Agencije za audiovizuelne medijske usluge (SAMU) pokrenuo postupke protiv srpskih televizija „Informer“ i „Prva RS“.

Monitoringom, a kako je naglašeno u dokumentima SAMU, konstatovano je da ovakvi primjeri predstavljaju podsticanje mržnje, opravdavanje nasilja i negiranje nacionalnog identiteta - što je zabranjeno, kako evropskim - tako i domaćim propisima.

Kako su precizirali, uočeno je kršenje člana 7 Konvencije o prekograničnoj televiziji, a kojima se ugrožava dostojanstvo, podstiče mržnja, netrpeljivost i diskriminacija, kao i omalovažavanje i obezvrjeđivanje crnogorske nacionalnosti, negiranjem n nacionalnog identiteta i posebnosti.

- Na osnovu uvida u emitovane programske sadržaje „Informer TV“, utvrđeno je da predstavljaju kontinuirani obrazac emitovanja programskih elemenata kojima se afirmativno prikazuju ideologije i pokreti povezani sa zločinima istorijskim oružanim sukobima, glorifikuju pravosnažno osuđeni ratni zločinci, podstiče neprijateljstvo prema političkim neistomišljenicima i negira nacionalni identitet pojedinih zajednica - naveli su u SAMU.

„SPRM'TE SE ČETNICI“, „ŽIVELA VELIKA SRBIJA“...

Kao jedan od primjera su naveli emisiju „Specijal“ od 29. marta 2025. godine kada je emitovana pjesma „Sprem'te se sprem'te četnici“, sa stihovima „Zagrmi Draža vojvoda, bacajte bombe četnici“, kao i pjesma „Nad Kraljevom živa vatra seva“, kojom se veličaju četnički komandanti. 

U nastavku emisije iznošeni su stavovi o „spremanju za oslobođenje Republike Srpske Krajine“ i stvaranju „Velike Srbije“, uz poruku „Živela Velika Srbija“.

U SAMU su zato ukazali da u društvima koja su prošla kroz oružane sukobe, javno veličanje pravosnažno osuđenih ratnih zločinaca objektivno vrijeđa dostojanstvo žrtava, produbljuje društvene podjele i doprinosi atmosferi nekažnjivosti i relativizacije zločina.

Oni su naveli i da su tokom novogodišnjeg i prazničnog programa - 31. decembra 2025, 1, 6. i 7. januara 2026. godine - afirmativno pominjani i veličani presuđeni ratni zločinci Ratko Mladić, Radovan Karadžić i Nebojša Pavković, te da su u njihovu čast emitovane izjave, ali i muzički sadržaji. 

- Emitovanje ovih sadržaja nije imalo kritički ili distancirani karakter, niti je predstavljeno u dokumentarnom ili analitičkom kontekstu, već u afirmativnom, svečanom i promotivnom tonu. Takav način prezentacije doprinosi normalizaciji i simboličkoj rehabilitaciji ideologija i pojedinaca koji su povezani sa teškim povredama međunarodnog humanitarnog prava - podvukli su u SAMU.

„MILOGORCI, NATOGORCI, TITOGORCI“

Naveli su i da su u emisiji „Info jutro" od 2. februara ove godine iznijete tvrdnje da „crnogorska nacija nikad nije postojala“ i da je „crnogorski jezik izmišljen“, uz korišćenje izraza poput „milogorci“, „natogorci“, „titogorci“.

- Negiranje postojanja nacionalnog identiteta i njegovo predstavljanje kao političke konstrukcije ne može se smatrati običnom političkom polemikom. Pravo na nacionalno samoopredjeljenje i identitet predstavlja sastavni dio Ijudskog dostojanstva - naveli su u SAMU ukazujući da javno osporavanje identiteta čitave zajednice, u afirmativnom i podržavajućem medijskom kontekstu, predstavlja oblik stigmatizacije i podsticanja netrpeljivosti.

Posebno je, kako su dodali, značajno da se sporni sadržaji pojavljuju u kontinuitetu, kroz različite formate - političke emisije, specijale i praznične programe - te da nijesu predstavljeni kao sporadični incidenti.

Izostanak kritičke distance, uravnotežene debate ili jasnog ograđivanja od ekstremnih stavova ukazuje, ističu u SAMU, na uređivački okvir koji omogućava i afirmiše takav narativ. Oni su upozorili da se odgovornost medija ne ogleda samo u tome je li sadržaj formalno emitovan, već i u načinu njegove prezentacije, kontekstu i potencijalnom uticaju na publiku.

- U slučaju sadržaja koji podstiču netrpeljivost, opravdavaju nasilje ili glorifikuju ratne zločine, presudan je upravo njihov efekat u javnom prostoru. Sloboda izražavanja predstavlja temelj demokratskog društva, ali ona nije apsolutna - decidni su u SAMU.

U tom kontekstu su ukazali i da, u skladu sa članom 10 stav 2 Evropske konvencije o Ijudskim pravima, sloboda izražavanja može biti podvrgnuta ograničenjima radi zaštite prava i ugleda drugih, očuvanja javnog reda i sprečavanja nereda ili zločina, te da govor koji podstiče mržnju, opravdava nasilje ili glorifikuje ratne zločine ne uživa isti stepen zaštite kao politički govor od javnog interesa.

- Kada sadržaj prelazi granicu kritike i ulazi u sferu poziva na nasilje, stigmatizacije ili negiranja dostojanstva drugih, legitimno je razmotriti njegovu štetnost po demokratsko društvo. Imajući u vidu težinu, učestalost i kontekst spornih sadržaja, njihov potencijalni uticaj na javnost u Crnoj Gori, kao i osjetljivost međunacionalnih odnosa, ocjenjuje se da predmetni programski sadržaji predstavljaju govor koji podstiče netrpeljivost, opravdava nasilje i relativizuje najteže oblike ratnih zločina. Takav sadržaj je suprotan osnovnim principima zaštite Ijudskog dostojanstva, tolerancije i demokratskog poretka, te prevazilazi granice dozvoljene slobode izražavanja u demokratskom društvu - jasni su u SAMU.

PODRIVANJE GRAĐANSKOG KONCEPTA CRNE GORE

Diskurs sadržaja zasnovan na narativu kojim se ponižavaju identiteti, te direktno negiranje prava Crnogoraca na autonomni identitet, koji je priznat domaćim zakonodavstvom i međunarodnim dokumentima, predstavlja, kako su konstatovali u SAMU, promociju etničke superiornosti i podrivanje građanskog koncepta Crne Gore, koji se temelji na jednakosti svih naroda i manjina.

- Insistiranje na pitanju identiteta doprinosi i podgrijava ideje netrpeljivosti i sukobljavanja, suprotno idejama solidarnosti i građanskog društva, ugrožava multietničku toleranciju i narušava socijalnu koheziju - naveli su oni.

Opisani govor, prema njihovim riječima, ne predstavlja posrednu i skrivenu intervenciju ili je izuzetak - već pravilo.

- Direktan je i jednostavan i kao takav usmjeren da uzrokuje i veću reakciju, kao i da opravda postojanje predrasuda i netrpeljivosti prema određenim grupama, a ima i tendenciju da produbljuje i povećava etničku netrpeljivost - naveli su oni.

Ukazali su da se izjavama iz emisije „Info jutro“ od 2. februara ove godine problematizuje i pravo Crnogoraca, koji su okarakterisani kao „milogorci, natogorci ili titogorci“, da baštine i praktikuju vjerske običaje uz navode da „samo srpski narod slavi slavu“.

Ovakvi stavovi, kako su kazali su SAMU, bez uredničkog otklona i kritičkog preispitivanja, predstavljaju direktno zadiranje u identitetska i vjerska prava građana i impliciraju isključivost i šalju poruku da dio građana Crne Gore nema legitimno pravo na sopstvenu tradiciju ukoliko se ne identifikuju kao pripadnici srpskog naroda.

- Time se negira pluralni i multietnički karakter crnogorskog društva, koje je zasnovano na ravnopravnosti svih naroda i nacionalnih zajednica. Savjet Agencije nalazi da je spornim programskim sadržajima došlo do povrede prava na Ijudsko dostojanstvo, koje podrazumijeva zaštitu časti, ugleda i integriteta - poručili su u SAMU.

I na TV PRVA RS su 2. februara emitovane izjave kojima se problematizuje pravo Crnogoraca da baštine i praktikuju vjerske običaje.

PORUKE O „ODSTUPANJU OD IZVORNOG IDENTITETA“

U SAMU navode i da su u emisijama „Jutro“ i „Dan na dan“ na TV PRVA RS iznošeni stavovi kojima se osporava postojanje i legitimnost crnogorskog nacionalnog identiteta, negira postojanje crnogorskog jezika, te u kojima se pripadnici određenih nacionalnih i manjinskih zajednica dovode u kontekst diskreditacije i javnog omalovažavanja.

Oni su posebno ukazali da je u emisiji „Dan na dan“ od 25. decembra 2025. godine gost rekao da je „pojam Crnogorci zastario“ i da se „više ne koristi u ranijem smislu“, i to sve uz tvrdnju da su Crnogorci ranije „bili Srbi“, dok je današnji identitet „nešto sasvim drugačije“. 

Ovakva formulacija, navode u SAMU, ne predstavlja puku istorijsku raspravu - već osporavanje savremenog nacionalnog identiteta Crnogoraca.

- Kada se identitet jedne jasno prepoznatljive nacionalne zajednice predstavlja kao neautentičan ili istorijski neutemeljen, time se zadire u njihovo pravo na samoidentifikaciju i ljudsko dostojanstvo - jasni su u SAMU.

U emisiji od 2. februara ove godine gost je naveo da je crnogorski jezik „nepostojeći“. Negiranje jezika kao ključnog elementa nacionalnog identiteta predstavija, ističu u SAMU, negiranje kulturnog i kolektivnog identiteta.

- U konkretnom slučaju, ciljna grupa - pripadnici crnogorskog naroda - jasno je prepoznatljiva iz sadržaja izjava, a njihov identitet se javno diskredituje kao „izmišljen“ ili „nepostojeći“, čime se njihovo lično svojstvo nacionalne pripadnosti dovodi u pitanje. Dalje, izjava da će se prihvatiti da su Crnogorci „nešto suprotno od srpskog naroda onog momenta kad nam pokažu đeda ili prađeda koji nije bio Srbin“, podrazumijeva kolektivno osporavanje legitimnosti savremenog identiteta čitave nacionalne zajednice - naveli su u SAMU.

Takav diskurs, jasni su oni, ima ponižavajući karakter jer se poručuje da njihov identitet nije rezultat slobodnog opredjeljenja, već odstupanje od „pravog“ ili „izvornog“ identiteta.

U istom programskom kontekstu navodi se da se kompromitujući materijal odnosi na ministre koji pripadaju manjinskim narodima u Crnoj Gori.

- Iako nijesu precizirani konkretni podaci, upućivanje na pripadnost manjinskoj grupi u kontekstu moralne kompromitacije i senzacionalističkih insinuacija, može proizvesti kod publike negativne stereotipe prema tim zajednicama. Kada se pripadnost manjinskom narodu dovodi u vezu sa potencijalnim skandalom, bez iznošenja činjenica, takva poruka pogađa širi krug lica koji dijele nacionalnu pripadnost - rekli su u SAMU.

PROMOCIJA ETNIČKE SUPERIORNOSTI

U dijelu emisija u kojima se govori o položaju „srpskog naroda u Crnoj Gori, iznijete su tvrdnje o sistemskoj marginalizaciji i uskraćivanju prava. Samo po sebi, kako su kazali su SAMU, ukazivanje na neravnopravnost predstavlja dozvoljeni politički stav - ali kada se takav narativ gradi paralelno sa osporavanjem identiteta druge nacionalne zajednice i njenim predstavljanjem kao vještačke ili nametnute konstrukcije - stvara se okvir u kojem su dvije jasno identifikovane grupe suprotstavljene na osnovu nacionalne pripadnosti.

- Uzimajući u obzir sadržaj i način prezentacije navedenih izjava, kao i činjenicu da su emitovane u programima sa značajnim dosegom publike, ocjenjuje se da takav diskurs zadire u sferu ličnog svojstva nacionalne pripadnosti i ima potencijal da kod pripadnika ciljane zajednice izazove osjećaj poniženja, neprihvatanja i društvene isključenosti. Javno osporavanje identiteta, jezika i simbola jedne nacionalne zajednice, u afirmativnom i nekritičkom medijskom kontekstu, prevazilazi granice uobičajene političke polemike i pogađa dostojanstvo jasno prepoznatljive grupe građana - poručili su u SAMU.

Diskurs sadržaja zasnovan na narativu kojim se ponižavaju identiteti, te direktno negira pravo Crnogoraca na autonomni identitet, koji je priznat domaćim zakonodavstvom i međunarodnim dokumentima predstavlja, kako su rekli, promociju etničke superiornosti i podrivanje građanskog koncepta Crne Gore, koji se temelji na jednakosti svih naroda i manjina.

- Insistiranje na pitanju identiteta doprinosi i podgrijava ideje netrpeljivosti i sukobljavanja, suprotno idejama solidarnosti i građanskog društva, ugrožava multietničku toleranciju i narušava socijalnu koheziju. Opisani govor ne predstavlja posrednu i skrivenu intervenciju, ne predstavlja izuzetak, već je pravilo. Direktan je i jednostavan i kao takav usmjeren da uzrokuje i veću reakciju, kao i da opravda postojanje predrasuda i netrpeljivosti prema određenim grupama, a ima i tendenciju da produbljuje i povećava etničku netrpeljivost - naveli su u SAMU.

„UPOREĐIVANJE CRNOGORACA SA GLAVICOM KUPUSA“

U SAMU navode da su zabilježili i „upoređivanje građana Crne Gore sa glavicom kupusa“, te ocijenili da se radi o direktnom omalovažavanju.

- Upotreba takvih metafora u javnom prostoru, naročito u informativnom programu, ima potencijal da povrijedi dostojanstvo građana Crne Gore i doprinese stvaranju ambijenta u kojem se jedna zajednica prikazuje kao bezvrijedna ili inferiorna - naveli su u SAMU.

Zato su u Savjetu Agencije i ocijenili da je spornim programskim sadržajima došlo do povrede prava na Ijudsko dostojanstvo, koje podrazumijeva zaštitu časti, ugleda i integriteta.

- Imajući u vidu ozbiljnost izrečenih poruka i njihov mogući negativan uticaj na zaštitu nacionalnog identiteta i društvene kohezije, po mišljenju Savjeta Agencije, spornim programskim sadržajima zloupotrijebljeno je pravo na slobodu izražavanja - kazali su u SAMU.

Naročito se, ukazuju oni, mora imati u vidu da ovakav diskurs nema za svrhu da informiše javnost, da dijalogom doprinese otvaranju značajnih društvenih tema, pa i onih koja predstavljaju pitanje neslaganja ili sukoba - već da su usmjereni da podstaknu i prodube neslaganja različitih društvenih grupa.

JAVNO ŽIGOSANJE I POZIVANJE NA NASILJE

U emisiji od 25. juna 2025. godine na Informer TV su učesnici studentskih protesta u Srbiji označeni kao „teroristi“, „blokaderi“, „banda“, uz izjave da bi ih trebalo „pomlatiti“ i da bi „dobili batine“. 

Takve izjave, kako su naveli su SAMU, predstavljaju eksplicitno opravdavanje i podsticanje fizičkog nasilja prema određenoj društvenoj grupi.

Pored toga, kako su dodali, tokom emisije su javno prikazivane fotografije osoba, njihova imena i prezimena objavljena uz kvalifikacije o „ponosnim nacistima“. Time su, kako su istakli u SAMU, pojedinci izloženi javnom žigosanju, bez pružanja prostora za iznošenje suprotnog stanovišta ili provjeru činjenica. 

- Javno etiketiranje i diskreditacija pojedinaca, uz istovremeno opravdavanje nasilja, imaju potencijal da ohrabre neprijateljsko postupanje prema njima. U takvom kontekstu, medij ne djeluje kao neutralni prenosilac informacija, već kao aktivni akter u oblikovanju negativnog i potencijalno opasnog narativa - jasni su u SAMU.

LIČNE DISKREDITACIJE I PONIŽENJA

Gost emisije na TV Informer je, prema njihovim riječima, iznio niz ličnih, uvredljivih i krajnje neprimjerenih tvrdnji o poslaniku Narodne skupštine Republike Srbije, uključujući insinuacije o njegovom porodičnom porijeklu, spekulacije o uzrocima porodične tragedije i detalje iz privatnog i porodičnog života.

Ovakvi navodi, kako se ističe u dokumentu SAMU, nijesu imali nikakvu novinarsku ili informativnu vrijednost, već su predstavljali govor usmjeren na ličnu diskreditaciju i poniženje političkog protivnika i grubo zadiru u pravo na privatnost i ljudsko dostojanstvo.

- Ne dovodeći u pitanje pravo gosta i medija da se bave i objavljuju informacije od značaja za sagledavanje i ocjenu rada bilo kog javnog funkcionera i ličnosti u interesu javnosti, ničim se ne može opravdati emitovanje navoda kojim se krši njihovo dostojanstvo i pravo na privatnost. Imajući u vidu ozbiljnost izrečenih poruka i njihov mogući negativan uticaj na zaštitu nacionalnog identiteta i društvene kohezije, po mišljenju Savjeta Agencije, spornim programskim sadržajima, zloupotrijebljeno je i pravo na slobodu izražavanja - ocijenili su oni. 

Naročito se, upozoravaju u SAMU, mora imati u vidu da ovakav diskurs nema za svrhu da informiše javnost i nema za cilj da dijalogom doprinese otvaranju značajnih društvenih tema, pa i onih koja predstavljaju pitanje neslaganja ili sukoba.

- Svojom sadržinom i intenzitetom oni su usmjereni da podstaknu i prodube neslaganja različitih društvenih grupa. Programski sadržaji su u suprotnosti sa članom 7 Konvencije, kojim se propisuje da svi programski prilozi, u pogledu njihovog prikazivanja i sadržaja, treba da poštuju dostojanstvo ljudskog bića i osnovna prava drugih, kao i da ne smiju isticati nasilje ili podsticati rasnu netrpeljivost - kazali su u SAMU.

Ljudsko dostojanstvo predstavlja, kako su istakli, temeljno pravo koje obavezuje medije da se uzdržavaju od ismijavanja, poniženja ili javne diskreditacije, niti da koriste uvredljiv, degradirajući ili senzacionalistički sadržaj kojim se izaziva društvena stigmatizacija.

- U situacijama kada medijski sadržaj prelazi granice legitimne kritike ili informisanja i prerasta u govor koji vrijeđa, postoji osnov za regulatornu reakciju. Takođe, programskim sadržajima se ugrožava i pravo na privatnost, garantovano članom 8 Evropske konvencije o Ijudskim pravima, a obuhvata zaštitu, ne samo od ometanja od strane vlasti i drugih pojedinaca i institucija, već i od sredstava masovnih komunikacija - naveli su u SAMU.

ZAKONODAVNI OKVIR

Za ukazati je, dodaju oni, da su ovi standardi pretočeni u zakonodavni okvir Srbije koji se odnosi na prava i obaveze medija, prvenstveno Zakon o elektronskim medijima, te da je nadzor nad njegovom primjenom upravo u nadležnosti Regulatornog tijela za elektronske medije Srbije.

Zato su ukazali na članove 40 i 71 ovog Zakona kojim je propisano da se „naročito teškom povredom zakona uvijek smatra objavljivanje programskih sadržaja koji sadrže informacije kojima se podstiče, na otvoren ili prikriven način, diskriminacija, mržnja ili nasilje protiv grupe lica ili pojedinca zbog rase, boje kože, predaka, državljanstva, nacionalne pripadnosti, jezika, vjerskih ili političkih ubjeđenja, pola, rodnog identiteta, seksualne orjentacije, imovnog stanja, rođenja, genetskih osobenosti, zdravstvenog stanja, invaliditeta, bračnog i porodičnog statusa, osuđivanosti, starosne dobi, izgleda, članstva u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugih stvarnih, odnosno pretpostavljenih ličnih svojstava“.

Članom 71 ovog Zakona je propisano da se regulator stara da programski sadržaj ne sadrži informacije kojima se podstiče, na otvoren ili prikriven način, diskriminacija, mržnja ili nasilje zbog rase, boje kože, predaka, državljanstva, nacionalne pripadnosti, jezika, vjerskih ili političkih ubjeđenja, pola, rodnog identiteta, seksualne orjentacije, imovnog stanja, rođenja, genetskih osobenosti, zdravstvenog stanja, invaliditeta, bračnog i porodičnog statusa, osuđivanosti, starosne dobi, izgleda, članstva u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugih stvarnih, odnosno pretpostavljenih ličnih svojstava.

ZATRAŽENA REAKCIJA REM-A

SAMU je pozvao Regulatorno tijelo za elektronske medije Srbije (REM) da utvrdi odgovornost za ove nepravilnosti.

- Cijeneći da se u predmetnim programskim sadržajima radi o kršenju standarda propisanih pomenutim međunarodnim dokumentom, na čije poštovanje su se obavezale naše države, pozivamo Vas da, u okviru nadležnosti Vašeg regulatornog tijela, preduzmete neophodne radnje radi utvrđivanja odgovornosti za uočene nepravilnosti, kao i mjere za njihovo otklanjanje u najkraćem mogućem roku - poručili su u SAMU u dopisu upućenom REM-u, kao nadležnom regulatoru za ove emitere.

SAMU je zatražio preduzimanje odgovarajućih mjera, uz obavezu da budu obaviješteni o ishodu u roku od dvije sedmice.

- Ukoliko se i nakon isteka pomenutog roka nastavi kršenje pomenutih standarda, Savjet Agencija će preduzeti proporcionalne mjere ograničavanja reemitovanja programa ovog emitera na teritoriji Crne Gore - zaključili su oni.