Kako se finansiraju mega crkve: Kvazi-preduzetnici u mantijama

Dok se mnoge hrišćanske kongregacije u Sjedinjenim Američkim Državama bore za opstanak, takozvane mega crkve posljednjih godina bilježe snažan rast. Najveće među njima okupljaju i po nekoliko stotina hiljada vjernika i funkcionišu više kao profitabilni poslovni sistemi nego kao klasične duhovne zajednice. U tom modelu, vjernici su tržište, a manje crkve – potencijalne mete za preuzimanje.Svake godine objavljuje se lista sto najbrže rastućih mega crkava u SAD, koje ostvaruju ogromne prihode. Iako se radi o svojevrsnoj industriji u kojoj se komercijalne djelatnosti međusobno nadopunjuju, mega crkve, kao i ostale vjerske zajednice u Americi, oslobođene su većine poreskih obaveza, piše magazin Biznis i finansije.

Crkva kao večernja zabava

U Srbiji ili regionu rijetko ko bi crkvu povezao sa večernjim provodom, ali u SAD to nije neuobičajena pojava. Tako, na primjer, jedna evangelistička crkva u Kanzas Sitiju, kapaciteta 16.000 mjesta, svake srijede organizuje koncerte hrišćanskih hevi-metal bendova.Razlike između „hrišćanskog“ i „nehrišćanskog“ metala teško je uočiti kada se na snimcima vidi kako muzika odjekuje, dok mase vjernika skaču i vrište, a tenk prelazi preko bine i gazi red automobila – kao dio scenskog spektakla.

Neravnomjerna raspodjela vjere i novca

Prema procjenama, u Sjedinjenim Američkim Državama postoji između 350.000 i 400.000 vjerskih objekata, među kojima dominiraju crkve različitih hrišćanskih denominacija. Ipak, i u religiji postoji preraspodjela prihoda.Većina tradicionalnih kongregacija ima u prosjeku oko 60 članova, uglavnom starijih od 65 godina, i nalazi se na ivici opstanka. Nasuprot njima stoje mega crkve – zajednice sa najmanje 2.000 članova, od kojih su tri četvrtine mlađe od 55 godina, a polovina mlađa od 35.

„Princ propovjednika“ i korijeni fenomena

Iako danas doživljavaju ekspanziju, mega crkve nijesu novi fenomen. Njihovi korijeni sežu u 19. vijek i vezuju se za baptističku crkvu Tabernakl u Londonu, koju je 1861. godine osnovao Čarls Sperdžen, poznat kao „Princ propovjednika“. Zahvaljujući izuzetnim govornim sposobnostima, okupljao je mase i bio svojevrsna zvijezda tog doba.Prvu mega crkvu u SAD osnovala je kontroverzna pentekostalna propovjednica Ejmi Sempl Mekferson, koja je dvadesetih godina prošlog vijeka u Los Anđelesu redovno okupljala više od 5.000 vjernika. Bila je pionirka korišćenja masovnih medija – radija i štampe – i bogosluženja je pretvarala u kombinaciju vjerskog obreda i zabavnog programa.

Akvizicije na „crkvenom tržištu“

Danas u SAD postoji oko 1.800 mega crkava, ali one preuzimaju najveći dio prihoda, poslujući po modelima sličnim najvećim korporacijama sa liste Fortune 500. Oko 70 odsto njih ima objekte na više lokacija, pažljivo biranih na osnovu demografskih i geografskih podataka.Mega crkve kupuju ogromne parcele u područjima sa rastućom populacijom ili preuređuju hangare, sportske arene i koncertne dvorane koje mogu primiti i do 20.000 ljudi. Takođe, često kupuju manje, finansijski posrnule crkve, koje zatim „restrukturiraju“ – umjesto tradicionalnih liturgija uvode spektakle uz savremenu scensku i multimedijalnu tehnologiju.

Milionski prihodi i liste uspjeha

Institut za istraživanje religije iz Hartforda, u saradnji sa kompanijom „Lifeway Research“, svake godine objavljuje listu sto najbrže rastućih crkava u SAD. Crkve sa te liste ostvaruju prosječne godišnje prihode između 30 i 50 miliona dolara, dok one na samom vrhu prelaze i višestruko veće iznose.Tako je, na primjer, evangelistička crkva Lakewood iz Teksasa prošle godine prihodovala oko 80 miliona dolara, dok je vodeća crkva Life iz Oklahome, sa 45 svojih „satelitskih“ objekata, zabilježila oko 160 miliona dolara prihoda.

Od članarina do duhovnog biznisa

Osnovni prihodi mega crkava dolaze od članarina, koje u prosjeku iznose oko 1.800 dolara godišnje po vjerniku. Dio tog novca koristi se i za nagrađivanje članova koji dovode nove vjernike, po principima multilevel marketinga.Značajan dio prihoda dolazi i od komercijalnih aktivnosti: prodavnica, vrtića, sportskih i muzičkih događaja, izdavaštva, produkcije albuma, kao i iznajmljivanja prostora. Sve se pretvara u spektakl – u svojevrsni „duhovni cirkus“.Najveći izvor novca, ipak, ostaju donacije, a ključnu ulogu u njihovom prikupljanju imaju harizmatični propovjednici, od kojih su neki postali pravi brendovi.

Bogatstvo bez poreza

Dok je prosječna plata sveštenika u SAD oko 56.000 dolara godišnje, najpoznatiji pastori u mega crkvama zarađuju višestruko više, uz dodatne prihode od knjiga, televizijskih emisija i muzičkih projekata.Televizijski evangelista Kenet Kouplend, čije se bogatstvo procjenjuje na oko 300 miliona dolara, posjeduje luksuzne vile i privatne avione, koje, kako tvrdi, koristi da bi „izbjegao demone na komercijalnim letovima“.Iako su mega crkve de facto profitabilna industrija, one su i dalje oslobođene većine poreza, što izaziva sve više kritika u američkoj javnosti. Njihovi lideri, međutim, nemaju dileme – propovijedaju takozvano „jevanđelje prosperiteta“, prema kojem su bogatstvo i uspjeh znak Božje milosti.