Le Monde: Pravosuđe u Srbiji na nišanu predsjednika Aleksandra Vučića

Od ponedeljka, 2. februara, desetine zaposlenih u srpskom tužilaštvu specijalizovanom za borbu protiv organizovanog kriminala (TOK) svakodnevno simbolično obustavljaju rad u devet časova, u trajanju od oko deset minuta, ispred suda u Beogradu gde se sudi nekim od najopasnijih kriminalaca sa cijelog Balkana. Članovi ovog elitnog tužilaštva protestuju protiv reforme pravosuđa koju je 30. januara proglasio nacionalistički predsjednik Aleksandar Vučić, uprkos oštrim kritikama sindikata, pravosudnih funkcionera, nevladinih organizacija i Evropske unije (EU).

Ako reforma stupi na snagu kako je predviđeno u narednim danima "izgubićemo jedanaest tužilaca i spašćemo na devet koji bi morali da preuzmu hiljade stranica tekućih predmeta" izjavio je u ponedjeljak Mladen Nenadić, rukovodilac ovog tužilaštva, poznatog posebno po vođenju istraga u saradnji sa francuskim pravosuđem, navodi francuski Le Monde.

Riječ je o istragama vođenim povodom Sky ECC, kriptovanog komunikacionog softvera čije su probijanje 2020. godine izvršile francuska i holandska policija, što je omogućilo razbijanje više srpskih kriminalnih grupa poznatih po vezama sa najvišim nivoima države.

Tokom tribine na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu, Nenadić je opisao štetnu atmosferu u kojoj njegove službe rade otkako je otvorio istrage za korupciju protiv više ministara Srpske napredne stranke (SNS), stranke gospodina Vučića, koja od 2014. godine čvrstom rukom upravlja ovom zemljom od 6,5 miliona stanovnika.

- Najviši državni funkcioneri i mediji nas tretiraju kao ološ - izjavio je, pozivajući se na zapaljive izjave koje se umnožavaju u medijima bliskim vlasti i na odbijanje policijskih službi da sarađuju sa tužiocima u određenim istragama koje uključuju vlast.

Pogoršanje "vladavine prava"

Uglješa Mrdić, poslanik SNS i autor spornog zakona, izjavio je na srpskoj televiziji da je cilj njegove reforme bio da se suprotstavi tužiocima "koji su želeli da uhapse predsjednika Vučića" i "da sprovedu obojenu revoluciju kako bi srušili državu" – retorika koja ima odjeka u ovoj zemlji koju prožima snažan proruski tok, uz istovremenu rasprostranjenu korupciju. Iako je zvanični kandidat za članstvo u EU, Srbija je godinama unazad obustavila sve reforme koje Brisel zahteva, posebno u pogledu jačanja pravosuđa.

Evropska komisija smatra da ova reforma predstavlja "korak unazad na evropskom putu".

- Usvojena je bez ikakvih konsultacija, iako će duboko narušiti vladavinu prava - osuđuje i Nemanja Đurić, predstavnik jednog od sindikata u djelatnosti pravosuđa koji je u prvim redovima protesta protiv reforme.

Pored slabljenja TOK-a, ovaj sudijski pomoćnik smatra da će reforma ojačati ovlašćenja Višeg javnog tužilaštva u Beogradu, kojim rukovodi tužilac poznat po bliskosti sa gospodinom Vučićem.

Ova reforma dolazi u zemlji koja je u previranju od urušavanja, u novembru 2024. godine, nadstrešnice željezničke stanice u Novom Sadu, drugom gradu po veličini u zemlji. Ova tragedija, u kojoj je poginulo šesnaest osoba, pokrenula je najveće proteste u Srbiji od pada bivšeg diktatora Slobodana Miloševića 2000. godine. Pod pritiskom stotina hiljada građana Srbije koji traže jačanje borbe protiv korupcije, dio lokalnog pravosuđa delovao je kao da se probudio.

EU nastoji da suprotstavi uticaj Moskve

Dok više od trideset godina nijedan ministar u Srbiji nije bio optužen, TOK vodi istrage protiv više funkcionera SNS-a zbog sumnjivih prenaduvanih cijena u okviru projekta rekonstrukcije željezničke pruge Beograd – Novi Sad, koji izvodi kineska kompanija. Takođe je pred sud izveo ministra kulture Nikolu Selakovića zbog zloupotrebe položaja i falsifikovanja dokumenata u okviru propalog projekta izgradnje "Tramp kule" u Beogradu od strane Džareda Kušnera, zeta američkog predsjednika.

Ozbiljno oslabljen ovim talasom nezadovoljstva, Vučić pokušava da ponovo preuzme kontrolu otkako je pokret oslabio u jesen 2025. godine. SNS umnožava mjere odmazde protiv institucija koje su se usudile da kritikuju vlast posljednjih mjeseci, bilo da je riječ o univerzitetima, medijima, kulturi ili pravosuđu. Ova politika posebno uznemirava Evropsku komisiju, koja želi da privuče zemlje Balkana EU kako bi suprotstavila uticaj Moskve, ali ne može da ignoriše očigledno nazadovanje u oblasti vladavine prava u najvećoj zemlji regiona.

U intervjuu za agenciju Rojters, objavljenom u sredu 4. februara, Vučić je ponovo branio, suprotno očiglednom, da će Srbija "ostati na putu ka EU sve dok je on predsjednik". Takođe je najavio da će "detaljno razmotriti" reformu koju je usvojila njegova stranka, nagovještavajući da bi na kraju ipak o njoj mogao da pregovara, ali pod pritiskom Brisela. Ipak, evropska komesarka za proširenje Marta Kos nedjeljama je tražila od njega da povuče ovu reformu, zaključuje Le Monde.