Istorijski falsifikat o Lovćenu: Kako SPC plasira laži o Njegoševom amanetu?

Piše: Jelena Marković, NVO Crnogorski forum

Kampanja koju danas u kontinuitetu vodi mitropolit Srpske pravoslavne crkve Joanikije, optužujući crnogorski narod za „rušenje Njegoševe kapele“ i „skrnavljenje groba“, predstavlja svjesno podmeće istorijskih neistina. Cilj ove propagande je agresivno mijenjanje istorijskog pamćenja, brisanje crnogorskog državotvornog kontinuiteta i nasilna izmjena crnogorskog nacionalnog identiteta.

Istina je neumoljiva: niko 1972. godine nije srušio originalnu Njegoševu kapelu, jer nje na vrhu Lovćena tada već decenijama nije bilo. Pravi rušitelj Njegoševog amaneta bio je kralj Aleksandar Karađorđević, koji je 1925. godine preostale zidove ranjene zadužbine namjerno srušio do temelja, kako bi na njenom mjestu podigao politički spomenik sopstvene dinastije i simbol uništenja crnogorske države.

1. Izvorni amanet: Njegoševa kapela (1845)

Petar II Petrović Njegoš je za života (1845. godine) podigao skromnu, jednostavnu kamenu crkvicu na Jezerskom vrhu i posvetio je Svetom Petru Cetinjskom- crnogorskom svecu, vladaru i svom stricu.

Tokom Prvog svjetskog rata (1916. godine), austrougarska artiljerija je oštetila ovu kapelu, a okupacione snage su ekshumirale Njegoševe kosti i prenijele ih u Cetinjski manastir. Iako ranjena, kapela je nakon rata apsolutno mogla i trebala biti obnovljena u svom izvornom obliku. Zidovi su dobrim dijelom bili čitavi, a objekat je zahtijevao rekonstrukciju i sanaciju, a ne rušenje.

2. Odbijanje obnove i Aleksandrova uzurpacija (1925)

Nakon nasilnog ukidanja crnogorske države i detronizacije dinastije Petrović-Njegoš 1918. godine, odbor građana sa Njeguša pokrenuo je inicijativu i opravdano tražio da se pristupi obnovi originalne kapele od njenog autentičnog, lovćenskog kamena. Međutim, vlasti iz Beograda i kralj Aleksandar Karađorđević su taj plan glatko odbili.

Umjesto vjerne obnove, sproveden je politički plan brisanja crnogorskog identiteta:

Rušenje do temelja: Preostali, čitavi zidovi originalne Njegoševe kapele su namjerno srušeni, a istorijski kamen je drsko pobacan niz litice Lovćena.

Novi gabariti i materijal: Podignuta je potpuno nova građevina, znatno većih dimenzija i masivnijih zidova, građena od mermera dopremljenog sa Vjenčaca (Srbija).

Promjena posvete u slavu Karađorđevića: Što je najveća istorijska prevara, nova kapela nije posvećena Svetom Petru Cetinjskom, već Svetom Đorđu (krsnoj slavi porodice Karađorđević). Pored toga, kapela je direktno podignuta u spomen i slavu rođenja Aleksandrovog prvog sina- kraljevića Petra II Karađorđevića.

Time je Njegošev grob pretvoren u dinastički trofej Karađorđevića, kojim se simbolički pečatilo ukidanje nezavisne Crnogorske crkve i države, a Njegošev lik podređivao novom beogradskom narativu.

Ko je osveštao Aleksandrovu kapelu 1925. godine?

Da se radilo o čisto političko-propagandnoj manifestaciji Beograda sa ciljem asimilacije, govori i spisak prisutnih na ceremoniji osveštavanja nove građevine, koja je održana od 19. do 21. septembra 1925. godine.

Ceremonijom su rukovodili kralj Aleksandar i vrh novostvorene Srpske pravoslavne crkve (koja je dekretom iz 1920. godine ukinula autokefalnu Crnogorsku crkvu):

Glavni činodejstvujući: Kapelu je osveštao tadašnji patrijarh srpski Dimitrije (Pavlović), uz sasluženje mitropolita Gavrila Dožića.

Uloga Nikolaja Velimirovića: Tadašnji episkop ohridski Nikolaj Velimirović bio je ne samo prisutan, već je bio ključni ideološki govornik ove trodnevne manifestacije. Velimirović, kao vodeći ideolog svetosavskog nacionalizma, održao je politički obojen govor nad odrom, sa jasnim zadatkom da Njegoša potpuno istrgne iz njegovog izvornog crnogorskog konteksta i podredi ga svesrpskom narativu i lojalnosti Karađorđevićima.

Državni vrh: Svečanosti je prisustvovao kompletan vojni i politički aparat Kraljevine SHS- kralj Aleksandar sa kraljicom Marijom, članovi Vlade i generali. Sve je organizovano kao državni trijumf nad pokorenim Lovćenom.

3. Istorijska istina: Njegoš je Crnogorac i vladar autokefalne crkve

Pokušaji SPC da Njegoša i njegovu crkvu prikažu isključivo u svesrpskom kontekstu padaju pred istorijskim dokumentima koje je sam Njegoš pisao, kao i ustavima države Crne Gore.

Dokaz o crnogorskoj naciji (1839): Prilikom sklapanja ugovora sa Austrijom o prodaji manastira Stanjevići 1839. godine, Njegoš zajedno sa crnogorskim glavarima zvanično navodi i zastupa pojam „Nacija Crnogorska“ i stavlja svoj potpis iza tog državnog i nacionalnog akta. Njegoš je vladao crnogorski, pisao za crnogorski narod i krvlju branio granice crnogorske slobode.

Administrativna prevara o imenu mitropolije: Vladike iz dinastije Petrović-Njegoš bili su poglavari viševjekovne autokefalne Mitropolije crnogorske (što je bilo garantovano i članom 40 Ustava Knjaževine Crne Gore iz 1905. godine). Nakon nasilnog ukidanja 1920. godine, ova institucija je svedena na nivo obične, regionalne eparhije SPC (pod nazivom „Crnogorska eparhija“). Tek Ustavom SPC iz 1931. godine srpski mitropoliti i Beograd dekretom nameću hibridni naziv „Mitropolija crnogorsko-primorska“- sa jasnim ciljem da se geografski razvodni istorijsko ime Crne Gore, sakrije njena viševjekovna autokefalnost i zavara narod.

4. Istorijsko svjedočanstvo akademika Vladimira Dedijera (1970)

Kada je SR Crna Gora krajem 1960-ih odlučila da ukloni Aleksandrovu građevinu i podigne Mauzolej, SPC iz Beograda je pokrenula istu agresivnu kampanju koju vodi i danas. Tada im je žestok naučni i istorijski odgovor zadao akademik Vladimir Dedijer, istaknuti istoričar i član Odbora za izgradnju mauzoleja, u svom čuvenom pismu objavljenom u listu Borba 20. avgusta 1970. godine:

Ispitao sam istoriju podizanja Njegoševe kapele na Lovćenu sredinom prošlog veka, njenog konačnog rušenja 1925. godine i podizanja nove kapele iste godine po nalogu i u ime kralja Aleksandra Karađorđevića... i utvrdio da je čitava ta kampanja u inostranstvu zazdana na netačnostima i dezinformacijama. Kralj Aleksandar Karađorđević, 1925. godine, u spomen rođenja svog sina... naređuje da se ostaci Njegoševe kapele poruše i da se sazida nova kapela. Ova kapela je građena od novog kamena, na novim temeljima, a ostaci stare kapele su bačeni u Jezerski vrh... Za mene ta Aleksandrova kapela predstavlja višestruki simbol vladavine kralja Aleksandra Karađorđevića: 1. Ona je oličenje uništenja državnosti Crne Gore posle 1918. godine. 2. Ona je oličenje prevage dinastije Karađorđevića nad dinastijom Petrovića. 3. Ona je takođe i simbol uništenja nezavisnosti Crnogorske mitropolije koju je ona čuvala kroz vekove, da bi posle 1918. godine... bila podvrgnuta srbijanskoj pravoslavnoj crkvi. ...Uklanja se Aleksandrova zadužbina, a gradi se dostojan spomenik velikom pesniku. (Vladimir Dedijer, list „Borba“, 20. VIII 1970.)

5. Podizanje Mauzoleja (1971–1974)

Uklanjanje Aleksandrove kapele 1971/72. godine i podizanje velelepnog Mauzoleja po projektu čuvenog vajara Ivana Meštrovića bilo je čin istorijske pravde i vraćanja dostojanstva Crnoj Gori.

Ovaj monumentalni projekat finansirale su sve republike bivše SFRJ, prepoznajući Njegoša kao gorostasa svjetske književnosti i misli.

Crnogorski narod mu je podigao spomenik kakav dolikuje vladaru i geniju, oslobađajući ga iz okova dinastičke propagande koja ga je svela na objekat posvećen tuđoj dinastiji, tuđem sinu i tuđoj krsnoj slavi.

Zaključak

Kada aktuelni mitropolit Joanikije i centrala SPC iz Beograda danas „mute bistru vodu“ u Crnoj Gori i agresivno traže „obnovu kapele“, oni ne traže obnovu Njegoševog amaneta – jer su Njegoševu originalnu kapelu njihovi ideološki preci srušili i bacili u provaliju 1925. godine. Oni poturaju neistine i traže povratak Aleksandrovog spomenika okupacije i asimilacije. Njihov krajnji cilj nije vjera, niti hrišćanska istina, već političko huškanje, održavanje administrativnih prevara nametnutih nakon 1918. godine i držanje moderne, nezavisne Crne Gore u pokornosti kroz stalno falsifikovanje njene prošlosti.

Zbog svega navedenog, ovakvo javno i kontinuirano djelovanje mitropolita Joanikija zaslužuje najoštriju društvenu i pravnu osudu. Svjesnim obmanjivanjem crnogorskog naroda i svih građana Crne Gore, plasiranjem dokazanih istorijskih neistina sa crkvene govornice, on direktno pokušava podriti ustavni poredak, suverenitet i stabilnost države Crne Gore.

Ovakva retorika ima za cilj isključivo unošenje nemira i bratskog razdora među građane, zbog čega postoji jasna i hitna potreba da Vrhovno državno tužilaštvo (VDT) i nadležni državni organi hitno reaguju. 

Zakonska i ustavna obaveza institucija Crne Gore jeste da spriječe svaki pokušaj podrivanja države i sijanja međunacionalne i međuvjerske netrpeljivosti kroz zloupotrebu vjerskih osjećanja i falsifikovanje istorije, kako bi se trajno zaštitili mir, multietnički sklad i dostojanstvo Crne Gore.