Agencija za zaštitu životne sredine: Iznenađeni smo krivičnom prijavom, za istu smo saznali iz medija
Da bi populacija dostigla kritični prag brojnosti, mora postojati prethodna baza reproduktivnog materijala, odnosno veći broj posječenih ili oslabljenih stabala, kao i uticaj faktora poput suše, klimatskog stresa ili drugih poremećaja u ekosistemu. Uz povoljne klimatske uslove, takvi faktori omogućavaju brzo umnožavanje i prelazak u fazu gradacije
Agencija za zaštitu životne sredine saopštila je da je iz medija saznala za krivičnu prijavu koja je podnijeta u vezi sa postupanjem te institucije povodom gradacije potkornjaka u Nacionalnom parku Prokletije, navodeći da je djelovala u skladu sa zakonskim nadležnostima i stručnim standardima.
Iz Agencije ističu da gradacija potkornjaka izaziva opravdanu zabrinutost javnosti, ali upozoravaju i na prisustvo dezinformacija u vezi sa uzrocima i načinima suzbijanja ovog problema, kao i sa navodnom potrebom masovne sječe stabala koja, kako tvrde, uopšte ne predstavljaju izvor gradacije.
Kako navode, gradacija potkornjaka ne nastaje iznenada niti bez jasnog biološkog i ekološkog konteksta.
- Da bi populacija dostigla kritični prag brojnosti, mora postojati prethodna baza reproduktivnog materijala, odnosno veći broj posječenih ili oslabljenih stabala, kao i uticaj faktora poput suše, klimatskog stresa ili drugih poremećaja u ekosistemu. Uz povoljne klimatske uslove, takvi faktori omogućavaju brzo umnožavanje i prelazak u fazu gradacije - dodaje se u saopštenju Agencije za zaštitu životne sredine.
Iz Agencije naglašavaju da je gradacija potkornjaka rezultat dugotrajnog procesa, a ne izolovana pojava koja se javlja bez uzroka, te da je razumijevanje tih uzroka ključno za određivanje efikasnih mjera.
Pozivajući se na međunarodne naučne studije, uključujući radove istraživača poput Beat Wermelinger, kao i studije autora Rupert Seidl i Thomas Rammer, kao i istraživanja naučnika poput Tibor Hlásny, iz Agencije navode da sanitarna sječa može imati efekta samo u veoma ranoj fazi infestacije, kada je broj žarišta ograničen.
U fazama kada populacija potkornjaka premaši gradacioni prag brojnosti, sječa, kako ističu, ne može zaustaviti širenje na širem prostoru.
Dodaju i da klimatski faktori, poput toplotnog stresa i sušnih perioda, imaju značajnu ulogu u održavanju populacionih talasa potkornjaka.
Agencija navodi da, iako prema Zakonu o zaštiti prirode nema neposrednu nadležnost za sprovođenje šumarskih fitosanitarnih mjera, dobrovoljno je stavila svoje stručne kapacitete na raspolaganje kako bi doprinijela suzbijanju gradacije.
Tokom dvije sezone monitoringa i primjene feromonskih klopki, prema njihovim podacima, postignuti su konkretni rezultati u smanjenju brojnosti potkornjaka. U 2024. godini ulovljeno je 14.300.760 jedinki, dok je u 2025. godini taj broj smanjen na 5.809.749.
Ističu, međutim, da Agencija ne može biti nosilac šumarskih sanitarnih intervencija, jer takvu nadležnost zakon ne predviđa.
- Svako insistiranje na sprovođenju sječe kao zakonske obaveze struke nema uporište u pravnom okviru i može otvoriti prostor za pogrešne prakse i dodatne rizike - istakli su u saopštenju.
U saopštenju se podsjeća i da su nacionalni parkovi područja u kojima upravljanje mora prvenstveno poštovati prirodne procese i očuvanje biodiverziteta.
- Masovna sječa bez jasnih i naučno utemeljenih efekata može izazvati dodatne ekološke posljedice, uključujući fragmentaciju staništa, povećanje erozije i smanjenje količine mrtvog drveta, što ima direktan negativan uticaj na biodiverzitet - ističe se u saopštenju.
Iz Agencije navode i da se pitanje gradacije potkornjaka u Nacionalnom parku „Prokletije“ pokušava predstaviti kao posljedica navodne neaktivnosti ili nezakonitog postupanja institucije, što odbacuju.
Naglašavaju da je postupanje nadležnih organa bilo zasnovano isključivo na važećem zakonskom okviru. U zaštićenim područjima, kako ističu, svaka intervencija mora biti planska, obrazložena i zasnovana na prethodnim analizama.
- Bez preciznih mapa žarišta, procjene zahvaćenih površina, procjene količine suve drvne mase, kao i jasno definisanih lokacija i obima radova, ne postoje zakonski uslovi za odobravanje sječe - naveli su u saopštenju.
Iz Agencije izražavaju zabrinutost zbog pokretanja krivičnih postupaka protiv institucije koja je, kako navode, postupala u skladu sa zakonom i principima zaštite prirode.
Prema njihovim riječima, kriminalizacija stručnog mišljenja i zakonitog postupanja predstavlja opasan presedan i pokušaj da se odgovornost za kompleksan ekološki problem prebaci na instituciju čija je osnovna uloga zaštita prirode, a ne sprovođenje šumarskih operativnih radova.
Podsjećaju i da su nedavne revizije ukazale na sistemske slabosti u borbi protiv bespravne i prekomjerne sječe šuma, uključujući nedostatak koordinacije, kontrole i jasnih mehanizama upravljanja.
- U takvom institucionalnom kontekstu, insistiranje na neselektivnoj sječi bez potpune dokumentacije i procjene uticaja na biodiverzitet bilo bi suprotno principima odgovornog upravljanja prirodnim resursima. Crna Gora, kao ekološka država, ima ustavnu obavezu da šumske ekosisteme posmatra kroz njihovu multifunkcionalnu vrijednost. Svaka odluka koja se odnosi na zaštićena područja mora biti vođena dugoročnim interesom očuvanja prirodnog kapitala, a ne kratkoročnim ekonomskim pristupom - ističe se u saopštenju.
Poručuju da odbrana zakonitosti i struke nije opstrukcija, već obaveza, te izražavaju uvjerenje da će činjenice, naučni argumenti i važeći pravni okvir pokazati da je postupanje institucije bilo odgovorno, zakonito i u najboljem interesu zaštite prirode.