Politico: Crna Gora i Island mogle bi da uđu u EU u paketu

Ukoliko građani Islanda na referendumu krajem mjeseca podrže ponovno pokretanje pregovora o članstvu u Evropskoj uniji, ta zemlja i Crna Gora mogle bi istovremeno postati članice EU. Evropski zvaničnici i diplomate navode da je Brisel otvoren za mogućnost da dvije države u Uniju uđu „u paketu“.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos izjavila je za briselski portal Politiko da je Island „poseban slučaj“, budući da je već član Evropskog ekonomskog prostora i Šengenskog prostora. Prema njenim riječima, ukoliko građani na referendumu 29. avgusta podrže nastavak pregovora, oni bi mogli trajati svega godinu do dvije.

Visoki zvaničnik Evropske komisije, koji je želio da ostane anoniman, potvrdio je da bi Island vrlo brzo mogao sustići Crnu Goru, koja je do sada zatvorila više od polovine od ukupno 33 pregovaračka poglavlja i planira da postane članica EU 2028. godine.

Drugi zvaničnik Komisije rekao je da postoji velika mogućnost zajedničkog pristupanja Crne Gore i Islanda, pri čemu bi države članice istovremeno ratifikovale pristupanje obje zemlje.

Kako je objasnio, Island je bogata država i bio bi neto uplatilac u budžet Evropske unije, čime bi, praktično, finansijski ublažio ulazak Crne Gore, koja bi bila među najsiromašnijim članicama Unije.

Politiko podsjeća da je Evropska unija i ranije primala države u „paketu“, navodeći primjere Španije i Portugala 1986. godine, Bugarske i Rumunije 2007, kao i deset država koje su zajedno pristupile Uniji 2004. godine, kada je ratifikovan jedinstveni pristupni ugovor.

Crnogorska ministarka evropskih poslova Maida Gorčević izjavila je za Politiko da bi Podgorica rado povezala svoju kandidaturu s Rejkjavikom, dok je islandska ministarka vanjskih poslova Torgerdur Katrin Gunarsdotir ocijenila da je zajedničko pristupanje „apsolutno moguće“.

Jedan evropski diplomata rekao je da bi zajednički ulazak bio „najbolji mogući scenario“, dok drugi smatra da bi takav pristup mogao olakšati pridobijanje podrške Francuske, koja bi naredne godine mogla dobiti predsjednika krajnje desnice, protivnika daljeg proširenja EU.

– Paket Crna Gora – Island ojačao bi kandidature obje zemlje – rekao je taj diplomata za Politiko.

Istovremeno, Marta Kos poručila je da je Evropska unija spremna da bude „kreativna“ kako bi omogućila pristupanje Islanda i izbjegla novi zastoj u pregovorima.

– Neke islandske specifičnosti, posebno u oblasti ribarstva i poljoprivrede, toliko su jedinstvene da se moraju uzeti u obzir. Uvjerena sam da ćemo pronaći kreativna rješenja koja će uvažiti interese obje strane – kazala je Kos.

Posljednja istraživanja pokazuju da su Islanđani podijeljeni kada je riječ o nastavku pregovora s Evropskom unijom, koje je Rejkjavik zamrznuo 2013. godine, dijelom zbog spora s Briselom oko prava na ribolov.

Ako pregovori budu obnovljeni i uspješno završeni, Island će morati da održi još jedan referendum na kojem će građani odlučiti o konačnom pristupanju Evropskoj uniji.

Gunarsdotir, koja pripada proevropskoj partiji, smatra da je Island danas u znatno boljoj poziciji nego 2009. godine da ispregovara sporazum kojim će zaštititi svoje ribarstvo, poljoprivredu i prirodne resurse.

Ona je odbacila kritike protivnika članstva, poručivši da vjeruje kako građani neće propustiti priliku koja se pruža Islandu.

Među protivnicima ulaska u Evropsku uniju je i bivši predsjednik Islanda Olafur Ragnar Grimson, koji smatra da bi se ta zemlja izgubila u birokratskoj „džungli“ Evropske unije.

Grimson, koji je bio predsjednik od 1996. do 2016. godine, upozorio je da bi Island, sa oko 400.000 stanovnika, postao najmanja članica EU, ispred Malte, te da bi se suočio s ozbiljnim nedostatkom administrativnih kapaciteta za učešće u evropskim institucijama.

– Sa svega 600 do 700 službenika u ključnim ministarstvima bilo bi gotovo nemoguće da se glas Islanda čuje u Evropskoj uniji. Desetine hiljada birokrata u Briselu i čitava armija lobista predstavljali bi pravu birokratsku džunglu – rekao je Grimson.

S njim se slaže i liderka najveće opozicione stranke na Islandu Gudrun Harfsteinsdotir, koja smatra da bi novi pregovori s Evropskom unijom iscrpili ionako ograničene kapacitete islandske državne uprave.