Dojče vele: Šta bi pad Orbana značio za Vučića?

Izbori koji se ove nedjelje, 12. aprila, održavaju u Mađarskoj mogu uticati i na spoljnopolitički položaj Srbije. Zato se pažljivo prate i u Beogradu. Mađarska pod vlašću premijera Viktora Orbana jedan je od glavnih saveznika Srbije u okviru Evropske unije, u kojoj, nakon čitavog talasa represije, Aleksandar Vučić dobija sve više kritika. Predsjednik Srbije u Mađarskoj je pronašao određeni oslonac za svoje nedemokratsko ponašanje i zajedno sa Orbanom se vidi kao neko ko svojim djelovanjem podriva temeljne vrijednosti EU, piše Dojče vele.

Dvije zemlje se vide i kao platforme Rusije, ali i Kine, za ideološki i ekonomski prodor u Evropu, što i Orbana i Vučića sve češće dovodi u sukob sa Briselom.

Autoritarizam i korupcija spajaju dva lidera

Ako bi se pažljivije analizirali politički profili Vučića i Orbana, moglo bi se reći da, osim autokratskog načina vladanja, imaju i dosta razlika. Orbanove ključne teme su borba protiv migracija i protivljenje pomoći EU Ukrajini, gdje se dvojica lidera razilaze u stavovima.

Vučić nije toliko pogođen migrantskom krizom, a dobio je i pohvale EU tokom velikog talasa migracija 2015. godine zbog dobrog tretmana migranata. S druge strane, Srbija šalje i oružje u Ukrajinu.

Reklo bi se da su autoritarizam i korupcija glavne spone koje povezuju Budimpeštu i Beograd, kao i svojevrsna borba protiv stvarnog ili izmišljenog neprijatelja državnog suvereniteta Srbije i Mađarske.

Bratstvo bez ideologije

Teško je pronaći ideologiju koja ih povezuje, ističe za DW Aleksandar Popov, direktor Centra za regionalizam iz Novog Sada.

- Više je riječ o bratstvu po autoritarnosti i jednom podrivačkom odnosu prema EU – Orbana iznutra, a Vučića spolja. To su više lični odnosi, koji traju koliko i ta lična prijateljstva, a odnosi država se brzo pogoršaju kada neko od njih izgubi vlast. Oni su braća i po korupciji i vidimo da i sada Vučić uoči izbora priskače u pomoć, jer je Orbanu teško da siđe s vlasti nakon 16 godina vladavine - kaže Popov.

Tolerisanje mađarskog revanšizma

Odnosi između Mađarske i Srbije nijesu bili naročito dobri zbog pitanja mađarske manjine u Srbiji, ali se to mijenja dolaskom Srpske napredne stranke (SNS) na vlast, skreće pažnju Duško Lopandić, predsjednik Foruma za međunarodne odnose:

- Vlast SNS je u slučaju Mađarske ‘progutala’, da tako kažem, elemente istorijskog revanšizma koji postoje u mađarskoj politici i to tolerisala. Zauzvrat su dobili podršku mađarske stranke u Srbiji, a kasnije su se razvile i poslovne veze. Tako je Mađarska dobila prevelik uticaj u Srbiji, prije svega kroz ekonomiju – pretežno u oblasti bankarstva i energetike -ocjenjuje Lopandić za DW.

Pad Orbana – psihološki udarac

Prognoze daju veće šanse za pobjedu Orbanovom protivniku Peteru Mađaru. Ukoliko on pobijedi, to će svakako imati uticaj i na politiku u Srbiji. To bi značilo gubitak važnog saveznika na međunarodnoj sceni za Vučića, smatra Aleksandar Popov, i dodaje da bi se to „odrazilo i na Savez vojvođanskih Mađara (SVM), koji je u koaliciji sa SNS“.

- Pitanje je kako će se oni ponašati ako u Budimpešti bude neka druga vlast. S druge strane, to bi bio i psihološki udarac, jer bi se pokazalo da i oni koji tako dugo vladaju imaju kraj svoje vladavine, uprkos autoritarnom načinu vladanja - naglašava Popov.

Slabljenje međunarodne pozicije Vučića

Viktor Orban je do sada bio svojevrsni garant za veto u slučaju pooštravanja stava EU prema režimu Aleksandra Vučića, pa bi njegov eventualni poraz bio značajan udarac za Vučića, smatra Duško Lopandić:

- Oštriji stav EU se ne može isključiti, imajući u vidu drastično povećanje nasilja, korupcije i represije u Srbiji. Orbanov poraz možda ne bi bio presudan, ali bi svakako oslabio Vučićevu međunarodnu poziciju. To bi djelimično uticalo i na njegov politički potencijal unutar Srbije - navodi on.

Krhko partnerstvo

Ukoliko Orban ostane na vlasti, to bi značilo nastavak dosadašnjeg djelovanja tog dvojca, smatra Aleksandar Popov, ali istovremeno upozorava da „to partnerstvo dvije zemlje, zasnovano na ličnim odnosima dvojice lidera, može biti i krhko“.

Kao primjer navodi odnos Vučića i Edija Rame, jer je u jednom trenutku Rama izjavio da je inicijativa „Otvoreni Balkan“ završila svoju ulogu, nakon četiri godine bliskog partnerstva. „Tako će i Orban procjenjivati da li mu je u interesu da ostane blizak sa Vučićem“, dodaje Popov.

Duško Lopandić smatra da bi, u slučaju Orbanove pobjede, Vučić „možda mogao da se odluči za varijantu brzih izbora već u junu ove godine“.

- To je samo jedan od mogućih scenarija, ali bi se prije svega analizirala unutrašnja situacija u Srbiji. Vidimo i neke neobične fenomene, poput raspada desničarskih grupa u parlamentu, što je jedan od elemenata na kojem vlast često radi pred izbore – da što više rasparča opoziciju, a privuče što više svojih pristalica - naglašava Lopandić.

Dva lidera – dva sistema

Povučeno je mnogo paralela između vlasti u Srbiji i Mađarskoj, ali sagovornici upozoravaju da se situacija ne može posmatrati samo kroz lične odnose Vučića i Orbana. Dok Mađarska kao članica EU ipak poštuje određene demokratske standarde, Srbija je, kako ocjenjuju, gotovo zapala u potpunu političku i pravnu anarhiju.

Izjave predsjednika Ustavnog suda Srbije Vladana Petrova, „da će razmisliti da li će neke predmete raditi ili neće“ i da je „neke teške predmete stavio u fioku“, to dodatno potvrđuju.

Nesumnjivo je da postoje razlike, „jer je Vučić već prešao sve crvene linije i ne znam koliko bi ostatak EU tolerisao slične poteze ukoliko bi Orban ostao na vlasti“, upozorava Popov, uz ocjenu da „veza Vučić–Orban već sada ugrožava i druge evropske zemlje i region“.

Kratka priča o gasovodu

Sama činjenica da je opoziciona stranka Tisa nastala iz disidentskog krila Orbanovog Fidesa, za Duška Lopandića je „gotovo nezamisliva situacija u Srbiji“.

- U Srbiji se izbori više ne mogu nazivati izborima, a još manje poštenim i slobodnim izborima. Srbija je postala poligon za djelovanje stranih službi, uključujući i ruske, čime se Vučić čak i hvali. Imamo i ovo miješanje u mađarske izbore, kao i priču o migrantu i eksplozivu kod gasovoda. Međutim, za režim u Srbiji ta priča je trajala svega 24 sata i potom je zaboravljena - zaključuje Lopandić za DW.