EU upozorava Srbiju da je špijuniranje političkih protivnika, ako se potvrdi, neprihvatljivo

Evropska unija je upoznata sa najnovijim navodima o upotrebi špijunskog softvera za nezakonito praćenje studentskih aktivista i opozicionih političara u Srbiji, uz ocjenu da bi takva praksa bila neprihvatljiva ukoliko se navodi potvrde.

"Podsjećamo da su svaki pokušaji nezakonitog pristupa podacima građana i političkih protivnika, ukoliko se potvrde, neprihvatljivi", izjavio je portparol Evropske komisije za Radio Slobodna Evropa (RSE).

Reakcija EU uslijedila je nakon novih navoda o korišćenju nedozvoljenog špijunskog softvera protiv predstavnika opozicije i studentskog pokreta u Srbiji.

Nevladina fondacija SHARE objavila je 2. septembra da je najmanje 14 osoba u Srbiji bilo meta naprednog špijunskog softvera od početka 2026. godine, što predstavlja najveći do sada dokumentovani talas ovakvog nadzora u zemlji.

Prema navodima ove organizacije, među metama su članovi studentskog pokreta, aktivisti, jedan poslanik i jedan lokalni odbornik, svi iz opozicionih stranaka.

Vremenski period poklapa se sa lokalnim izborima održanim 29. marta 2026. godine.

"Špijunski softver ove vrste može da pristupi praktično svim podacima na uređaju - porukama, kontaktima, fotografijama, podacima iz aplikacija i drugim fajlovima - kao i da tajno snima ekran ili aktivira mikrofon i kameru. Njegova upotreba je u Srbiji nezakonita", navodi se na veb-stranici ove fondacije.

Fondacija, koja se bavi zaštitom ljudskih prava i sloboda na internetu, navodi da je 12 osoba u avgustu dobilo upozorenje kompanije Apple da su njhovi ajfon (iPhone) telefoni bili meta napada, dok su forenzičkom analizom potvrđene još dvije infekcije novom verzijom špijunskog softvera NoviSpy.

Nalaze SHARE-a, kako se navodi u saopštenju, nezavisno su potvrdile i međunarodne organizacije - Citizen Lab Univerziteta u Torontu i Amnesty International Security Lab.

U jednom slučaju, Citizen Lab je potvrdio infekciju špijunskim softverom Pegasus, koji je na iPhone instaliran bez ikakve interakcije korisnika.

SHARE upozorava da ovakav softver omogućava neovlašćen pristup porukama, kontaktima, fotografijama, podacima iz aplikacija i drugim fajlovima, kao i tajno snimanje ekrana, aktiviranje mikrofona i kamere.

Fondacija ocjenjuje da takva praksa predstavlja ozbiljno kršenje prava na privatnost i može ugroziti slobodu izražavanja i političkog djelovanja.

Navode SHARE-a potvrdili su i predstavnici studentskog pokreta.

Studentkinja Ela Zeković izjavila je 2. septembra, na prvoj pres konferenciji studenata u blokadi, da su studenti špijunirani specijalnim softverom, za koji je navela da se prodaje samo državama.

"Na telefonu naše koleginice nađen je 'Pegasus', najskuplji softver. Potpuno nam je jasno da mete nisu slučajno odabrane, targetirane su kolege koje su učestvovale u organizaciji lokalnih izbora", izjavila je Zeković.

U saopštenju SHARE fondacije navodi se i da je posebno značajno to što je u slučaju infekcije softverom NoviSpy ranije utvrđeno da je on pronađen na telefonima zaplijenjenim tokom policijskih saslušanja, dok je analiza pokazala da je slao ukradene podatke na server čija IP adresa pripada Bezbjednosno-informativnoj agenciji (BIA).

BIA je, međutim, ovo ocijenila kao "trivijalni senzacionalizam".

"Sadržaj ovih navoda jasno ukazuje na prave namjere pojedinaca i organizacija koje ih iznose – u vidu rada za interese određenih stranih službi i grupa za pritisak", dodali su u saopštenju.

Nisu naveli koje strane službe optužuju.

A oglasio se i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić.

Ocijenio da su navodi o prisluškivanju "sumnje bez ijednog dokaza".

MUP do objave vijesti nije odgovorio na pitanja Radija Slobodna Evropa o navodima da su špijunirani politički aktivisti u Srbiji.