Guterešu uskoro ističe mandat: Ko su kandidati za generalnog sekretara UN-a

Generalni sekretar Ujedinjenih nacija Antonio Gutereš obavljaće tu funkciju do kraja godine, a već se izdvojilo nekoliko kandidata za njegovu zamjenu.

Novi generalni sekretar, odnosno generalna sekretarka UN-a, preuzeće dužnost 1. januara 2027. godine, a mandat traje pet godina.

Prema pisanju agencije Rojters, izdvojila su se četiri kandidata za preuzimanje Gutereševe funkcije.

Rafael Grosa

65-godišnji karijerni diplomata iz Argentine Rafael Grosa bio je u posljednjih šest godina izuzetno aktivan generalni direktor Međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA), nuklearnog nadzornog tijela Ujedinjenih nacija.

Iako IAEA već dugo nadzire iranski nuklearni program, Grosa je predvodio pregovore usmjerene na očuvanje dijelova ključnog nuklearnog sporazuma između Teherana i velikih sila nakon odluke predsjednika Sjedinjenih Američkih Država Donalda Trampa da 2018. godine povuče SAD iz sporazuma. Kritičari mu zamjeraju da je previše insistirao na kompromisima s Iranom.

Otac osmoro djece i poliglota koji govori engleski, španski, francuski i italijanski, Grosa je svojom „šatl-diplomatijom“ tokom međunarodnih kriza podigao i sopstveni profil i profil IAEA-e.

Njegov najznačajniji uspjeh bilo je raspoređivanje tima IAEA-e u nuklearnoj elektrani Zaporižja u Ukrajini, koja je pod ruskom okupacijom, nakon više putovanja preko linije fronta tokom rata Rusije i Ukrajine.

U kampanji se predstavlja kao čovjek akcije, a mnogi diplomate ga vide kao glavnog favorita, jer ima podršku pet stalnih članica Savjeta bezbjednosti UN-a (SAD, Rusija, Kina, Velika Britanija i Francuska), čija je podrška ključna za ovu funkciju.

- Ta iskustva su potvrdila moje duboko uvjerenje: čak i u vremenima podjela, multilateralne institucije mogu ostvariti stvaran i pozitivan uticaj - navodi se u Grosaovoj viziji funkcije.

Rebekka Grinspen

Grinspen, 70-godišnjakinja iz Kostarike, opisuje sebe kao multilateralistkinju sklonu reformama, koja se borila protiv rodnih prepreka i cijeli život vjeruje u Ujedinjene nacije i njihov doprinos miru, razvoju i ljudskim pravima.

Bivša potpredsjednica Kostarike, koja trenutno vodi Konferenciju UN za trgovinu i razvoj (UNCTAD), saopštila je da će se povući s te funkcije do septembra kako bi izbjegla sukob interesa tokom kampanje. Grosa je, za razliku od nje, ostao na funkciji u IAEA tokom kampanje.

Rođena od roditelja koji su pobjegli iz Evrope nakon Drugog svjetskog rata, svoj pogled na svijet povezuje s nastankom UN-a i njegovom ulogom u međunarodnoj saradnji i sprječavanju sukoba.

Ako bude izabrana, Grinspen bi postala prva žena na funkciji generalnog sekretara UN-a. Navela je da je, iako je morala da pravi kompromise između porodičnog života i javne službe u UNCTAD-u, upravo to oblikovalo njen stil liderstva.

- Ne tražim poseban tretman. Želim jednak tretman - rekla je za Rojters.

Grinspen sebe opisuje kao „zrelu liderku“ koja bi vodila agilnije Ujedinjene nacije kroz saradnju s drugim akterima, uz odbranu njihovih osnovnih vrijednosti.

Mišel Bašele

Bašele je dva puta bila predsjednica Čilea i bivša je visoka komesarka UN-a za ljudska prava, a od 2010. do 2013. bila je i izvršna direktorka UN Women, agencije koja promoviše prava žena.

U martu je Čile povukao podršku Bašele nakon političkog pomjeranja udesno, ali je ona saopštila da će nastaviti kampanju uz podršku Brazila i Meksika.

Vlada čileanskog predsjednika Hozea Antonija Kasta saopštila je da njena kandidatura nema široki politički konsenzus u zemlji i da ima slabe izglede na međunarodnom planu.

Bašele se suočila s kritikama američkih konzervativaca zbog svog stava o abortusu. U aprilu je američki ambasador pri UN-u Majk Volc rekao da dijeli zabrinutost jednog američkog senatora u vezi s njenom podobnošću.

Republikanski senator Pit Riketts optužio je Bašele da je ublažila ton kao šefica za ljudska prava UN-a u izvještaju iz 2022. godine, ne označivši postupke Kine prema Ujgurima kao genocid, te da je promovisala abortus kao osnovno ljudsko pravo.

Maki Sal

Bivši predsjednik Senegala, koji je na toj funkciji bio 12 godina do 2024. godine, Sal ističe svoje iskustvo šefa države kao ključnu prednost za funkciju generalnog sekretara.

Ovaj 64-godišnji geolog, sin prodavca kikirikija iz siromašnog dijela zapadnoafričke zemlje, tokom mandata realizovao je velike infrastrukturne projekte i zalagao se za razvoj Afrike.

Sal naglašava potrebu podrške zemljama u razvoju opterećenim dugovima. Takođe poziva na reformu Savjeta bezbjednosti, kao odgovor na zahtjeve zemalja u razvoju za stalna mjesta u najmoćnijem tijelu UN-a.

- Više nego ikada, obnovljeni multilateralizam ostaje najbolji način da se odgovori na izazove svijeta koji se brzo mijenja - rekao je na mreži X.

Sal je dobio podršku Burundija. Njegova kandidatura ima podijeljenu podršku u Africi, pri čemu mu Senegal i Nigerija ne daju podršku, prema diplomatskim bilješkama koje je pregledao Rojters.

Ako bude izabran, bio bi treći afrički generalni sekretar UN-a, nakon Egipćanina Butrosa Butros-Galija i Gananca Kofija Anana.