Peter Mađar u prvoj posjeti inostranstvu: U Poljskoj traži model za promjene

Novi predsjednik Vlade Mađarske Peter Mađar danas stiže u posjetu dugogodišnjem savezniku Poljskoj, u svoju prvu inostranu posjetu od kada je postao premijer.

Nedavna politička transformacija u Poljskoj može da pruži mnogo lekcija vladi Petera Mađara o tome kako da postupi u preobraćanju kretanja zemlje ka autoritarnoj vladavini.

Mađar, čija partija desnog centra Tisa, je pobijedila krajnje desničarskog premijera Viktora Orbana i njegovu nacionalistučku populističku partiju Fides na izborima prošlog mjeseca je obećao da će rasformirati politički i ekonomski sistem koji je njegov autokratski prethodnik gradio 16 godina.

To je podiglo nade širom Evrope i takođe navelo na poređenje sa Poljskom 2023. godine kada je koalicija desnog centra premijera Donalda Tuska porazila nacionalno konzervativnu stranku Pravde i prava posle osam godina na vlasti.

Kao što je rekao Mađar, Tusk je delovao brzo da ponovo uspostavi demokratske institucije narušene tokom prethodne vlade, uključujući pravosuđe i javne medije, i tražio odgovornost zvaničnika optuženih za zloupotrebu vlasti.

Mađar dolazi avionom u južni poljski grad Krkov prije nego što nastavi vozom do glavnog grada Varšave i zatim do Gdanska na Baltičkom moru.

Po preuzimanju dužnosti 9. maja Mađar je otvoreno pozvao da mnogi zvaničnici koje je imenovala Orbanova vlada ili podnesu ostavke ili budu smenjeni ustavnim amandmanom, što mu je dostupno pošto je Tisa osvojila dvotrećinsku većinu u Parlamentu.

Mađar se usmjerio na predsednika Mađarske Tamaša Suljoka, koji ima uglavnom ceremonijalnu ulogu ali sa nekim ključnim ustavnim ovlašćenjima, kao i na javnog tužioca zemlje i šefove Ustavnog i Vrhovnog suda, sve figure koje je opisao kao "Orbanove marionete".

Andžej Sadecki, analitičar u Centru za istočne studije u Varšavi, rekao je za AP da je najveći Mađarov izazov da su neke ključne državne institucije i dalje u rukama ljudi koje je imenovao Fides. 

Ipak, za razliku od Poljske situacija je mnogo lakša za Mađara zato što ima ustavnu većinu i zbog toga može da uvede duboke promene, rekao je Sadecki.