Ruski diplomata protjeran iz Bugarske sada u Srbiji, postao pomoćnik vojnog atašea

Ruski diplomata Aleksandar Aleksandrovič Krasij postao je ove godine akreditovani pomoćnik vojnog atašea u Srbiji, pet godina nakon što su bugarski mediji objavili da je protjeran iz te zemlje zbog špijunskog skandala koji je izbio između Sofije i Moskve.

Podaci iz procurelih ruskih baza ukazuju na to da je Krasij povezan sa ruskom vojnom obavještajnom službom (GRU), saznaje istraživačka jedinica Radija Slobodna Evropa na ruskom jeziku, Systema.

Ministarstvo vanjskih poslova Bugarske i bugarsko tužilaštvo nijesu odgovorili na upit Radija Slobodna Evropa o ovom slučaju.

Istraživanje RSE ukazuje na to da je Krasij boravio u Srbiji oko godinu nakon protjerivanja iz Bugarske, ali se na diplomatskoj listi kao pomoćnik vojnog atašea prvi put pojavljuje tek 2026. godine.

Protjerivanje ovog ruskog diplomate dogodilo se tokom istrage u Bugarskoj o seriji eksplozija u skladištima oružja, za koje su tada bili osumnjičeni ruski državljani.

Moskva je u to vrijeme negirala bilo kakvu umiješanost u incidente.

Bivši diplomata i konsultant za geopolitiku i bezbjednost Nikola Lunić kazao je za RSE da ovaj slučaj ukazuje na to da se odnos institucija Srbije prema tom problemu, koji traje već duže vrijeme, nije promijenio.

– Bezbjednosne službe treba da obavljaju svoj ustavom definisani posao i da štite državu u bezbjednosnom i kontraobavještajnom smislu. Vi ste na to ukazivali i 2023. godine, a institucije nijesu nikako odgovorile – kazao je Lunić.

RSE je u ranijem istraživanju iz 2023. godine identifikovao trojicu ruskih diplomata koji su diplomatsku misiju u Srbiji započeli nakon što su protjerani ili stavljeni na „crnu listu“ u zemljama Evropske unije, u mjesecima nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine.

Tada je utvrđeno da je jedan od njih povezan sa jedinicom ruske Federalne službe bezbjednosti (FSB), optuženom za sajber napade na američki energetski sektor, dok je drugi bio povezan sa ruskom Spoljnom obavještajnom službom.

Jedan od njih i dalje je ruski diplomata u Srbiji.

Mediji otkrili identitet diplomate

Ministarstvo vanjskih poslova Bugarske protjeralo je krajem aprila 2021. godine još jednog ruskog diplomatu. Kako je navedeno u saopštenju od 29. aprila, bila je to jedna u nizu takvih odluka, a ruski ambasador pozvan je na razgovor.

Iako Ministarstvo nije objavilo identitet diplomate, to su učinili bugarski mediji.

Privatna informativna agencija Zona News i bugarski javni servis dva dana kasnije objavili su da je riječ o potpukovniku Aleksandru Krasiju, koji je obavljao dužnost pomoćnika ruskog vojnog atašea.

Zona News navela je da je informaciju dobila od svojih izvora, a kasnije je saopštila da je bugarski javni servis preuzeo tu informaciju od njih, bez navođenja izvora.

Prema pisanju agencije, Krasij je morao da napusti Bugarsku najkasnije do 5. maja.

Prema navodima Bugarske nacionalne televizije, Krasij je postao diplomata krajem 2020. godine, a u Bugarsku je stigao početkom 2021.

Tokom četvoromjesečnog boravka imao je jedan javni angažman – u ime ruskog ministra odbrane Sergeja Šojgua uručio je orden aktivisti bugarskog udruženja „Rusofil“.

Na sajtu tog udruženja objavljena je vijest o događaju, uz fotografiju Krasija sa članovima organizacije.

RSE nije dobio odgovor Bugarske nacionalne televizije ni agencije Zona News o tome kako su utvrdile da je Krasij diplomata koji je protjeran. Odgovor o njegovom protjerivanju nije stigao ni od udruženja „Rusofil“.

Iz Bugarske u Srbiju

Nešto više od godinu nakon protjerivanja iz Bugarske, Krasij je fotografisan na događaju Univerziteta odbrane u Beogradu.

Nalazio se među nastavnicima i polaznicima na usavršavanju u Školi nacionalne odbrane, vojnoobrazovnoj ustanovi u Srbiji.

RSE ga je identifikovao, između ostalog, na osnovu oznake na uniformi koju je nosio na događaju, a na kojoj je pisalo „A. A. Krasii“.

Ime Aleksandra Krasija prvi put se pojavljuje na diplomatskoj listi Srbije 2026. godine. Riječ je o zvaničnom spisku stranih diplomata koji objavljuje Ministarstvo vanjskih poslova Srbije i periodično ažurira.

Iste godine RSE ga je identifikovao na dva događaja u Beogradu.

U aprilu je prisustvovao polaganju vijenaca uoči zasjedanja Međuvladinog srpsko-ruskog komiteta za trgovinu, ekonomsku i naučno-tehničku saradnju.

Nekoliko sedmica kasnije, u maju, fotografisan je tokom šetnje „Besmrtnog puka“, ceremonije koja je nastala u Rusiji 2012. godine u znak sjećanja na pripadnike Crvene armije poginule u Drugom svjetskom ratu.

Ministarstvo vanjskih poslova Srbije i Ambasada Rusije nijesu odgovorili na upit RSE o diplomatskoj misiji Krasija u Srbiji.

Protjerivanje tokom istrage o eksplozijama i trovanju

Krasij je protjeran iz Bugarske u vrijeme istrage u kojoj je šest ruskih državljana osumnjičeno za umiješanost u seriju eksplozija tokom desetogodišnjeg perioda.

Bugarski tužioci saopštili su tada da postoji „razumna pretpostavka“ da su eksplozije koje su između 2011. i 2020. godine pogodile četiri skladišta i proizvodna pogona u Bugarskoj povezane sa trovanjem bugarskog trgovca oružjem Emilijana Gebreva 2015. godine, kao i sa eksplozijom u češkim skladištima municije 2014. godine.

Portparolka Kancelarije generalnog tužioca Bugarske tada je saopštila da se može zaključiti da je „svrha akcija ruskih državljana bila da se prekine isporuka specijalnih proizvoda Gruziji i Ukrajini“.

Trgovac oružjem Emilijan Gebrev počeo je da povraća tokom večere u restoranu u Sofiji 2015. godine, nakon čega je prebačen u vojnu bolnicu. Imao je intenzivne halucinacije i pao je u komu. Njegov sin i direktor njegove kompanije za trgovinu oružjem EMCO takođe su se iznenada razboljeli.

Gebrev se na kraju oporavio.

Istražitelji su slučaj povezali sa događajima u Češkoj. Ta zemlja je 2021. godine optužila rusku vojnu obavještajnu službu GRU da stoji iza diverzije u oktobru 2014. godine u mjestu Vrbetice, gdje je eksplodiralo 50 tona uskladištene municije, a dvije osobe su poginule.

Bugarsko tužilaštvo nije odgovorilo RSE-u na pitanja o tome dokle je stigla istraga i da li je njome obuhvaćen i ruski diplomata Aleksandar Krasij.

Adrese koje ukazuju na moguće veze sa ruskom vojnom obavještajnom službom

Podaci iz procurelih ruskih baza ukazuju na moguće veze Krasija sa ruskom vojnom obavještajnom službom, navodi istraživačka jedinica RSE na ruskom jeziku.

U većini baza podataka, uključujući evidenciju državnih usluga „Gosuslugi“, evidenciju privatne laboratorije „Gemotest“ i bazu zdravstvenog osiguranja, Krasij kao kućnu adresu navodi Pasaž Devojačkog Polja 4 u Moskvi.

Na toj adresi, međutim, nije stambena zgrada, već sjedište Kombinovane akademije kopnene vojske Oružanih snaga Ruske Federacije, jedne od ključnih ruskih vojnih obrazovnih institucija.

Prema navodima istraživačkih novinara, Krasij je svoju stvarnu adresu naveo samo u nekoliko slučajeva.

Jedan od njih bio je zahtjev za izdavanje takozvanih kovid propusnica, uvedenih 2020. godine. One su bile neophodne za kretanje po Moskvi tokom lokdauna, a podnosioci zahtjeva morali su da navedu polaznu i krajnju tačku putovanja.

U svih pet propusnica koje je Krasij dobio u proljeće 2020. godine, kao polazna tačka navedena je adresa u Ulici Maršala Birjuzova. U dokumentima su se pojavljivali različiti brojevi zgrade: jednom bez broja, jednom broj 2, jednom broj 7 i dva puta broj 4.

Prema navodima istraživačkih novinara, na posljednjoj adresi nalazi se stambeni objekat namijenjen porodicama oficira koji studiraju na takozvanom „Konzervatorijumu“, odnosno Vojno-diplomatskoj akademiji.

Brojni budući obavještajni oficiri i operativci ruskog GRU-a završili su tu akademiju i živjeli na toj adresi. Među njima je i Anatolij Čepiga, koji je učestvovao u pokušaju trovanja bivšeg ruskog dvostrukog agenta Sergeja Skripalja 2018. godine u Solsberiju u Engleskoj.

S obzirom na to da je, prema pisanju bugarskih medija, Krasij krajem 2020. godine već bio raspoređen u ruski konzulat u Bugarskoj, istraživači ocjenjuju da je njegov angažman u toj zemlji mogao uslijediti neposredno nakon završetka studija na „Konzervatorijumu“.

Prema podacima iz procurelih baza, Krasij je gotovo dvije godine, od 2013. do 2015, proveo u mjestu Gorni u Zabajkalskom kraju Rusije.

Gorni je jedan od oko 40 zatvorenih ruskih gradova, za čiji je ulazak potrebna posebna dozvola.

Status zatvorenog grada povezan je sa vojnom namjenom tog mjesta. U Gornom se do 2002. godine nalazila četvrta strateška raketna divizija Strateških raketnih snaga Rusije.

Divizija je kasnije rasformirana, a prema zvaničnim podacima, u Gornom se danas nalazi nekoliko jedinica 29. kombinovane armije Oružanih snaga Rusije. Nijedna od njih, prema dostupnim informacijama, nije povezana sa strateškim raketama ili nuklearnim naoružanjem. Ipak, Gorni je zadržao status zatvorenog grada.

Ovo nije prvi poznati slučaj da su oficiri GRU-a koji djeluju u inostranstvu prethodno živjeli u zatvorenim ruskim vojnim gradovima.

Oficir GRU-a Jurij Mihejev, koji pod diplomatskim pokrićem djeluje u afričkim zemljama, živio je od 2010. do 2015. godine u zatvorenom gradu Ozjorni u Tverskoj oblasti, koji je, poput Gornog, povezan sa Strateškim raketnim snagama Rusije.

Još jedan protjerani diplomata i dalje u Srbiji

Krasij nije jedini ruski diplomata koji je nakon protjerivanja iz neke zemlje Evropske unije nastavio diplomatsku karijeru u Srbiji.

Stotine ruskih diplomata protjerane su iz država članica EU ili stavljene na „crnu listu“ u mjesecima nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine.

RSE je utvrdio da su najmanje trojica tih diplomata postala akreditovani ruski predstavnici u Srbiji, uključujući dvojicu za koje se navode veze sa ruskim obavještajnim službama.

Ruske diplomate nijesu protjerivane iz Srbije 2022. godine jer ta zemlja, za razliku od većine evropskih država, nije uvela sankcije Moskvi i održava bliske odnose sa Rusijom.

Među diplomatama koji su se nakon protjerivanja našli na diplomatskoj listi Srbije je i Aleksej Ivanenko, koji je 2022. godine protjeran iz Hrvatske.

Podaci iz procurelih baza ruske vlade ukazuju na to da je Ivanenko radio kao „inženjer“ u vojnoj jedinici 71330, što je drugi naziv za Centar 16 ruskog FSB-a.

Ivanenko se nalazi i na posljednjoj objavljenoj diplomatskoj listi Srbije iz septembra 2026. godine.

Srpske vlasti nijesu reagovale na istraživanje RSE iz 2023. godine.

Lunić: Srbija je postala prostor za jačanje ruskih obavještajnih kapaciteta

Bivši diplomata Nikola Lunić kazao je za RSE da činjenica da su diplomate protjerane iz drugih zemalja pronašle novu bazu u Srbiji otvara pitanje da li je Beograd postao centar ruskih obavještajnih aktivnosti.

– Srbija je stvorila prostor u kojem Rusija može da zadrži diplomatske kapacitete koje gubi u dijelu Evropske unije. Na taj način diplomatski kapaciteti Rusije se povećavaju, što po pravilu prati i jačanje obavještajnih sposobnosti jedne države – kazao je Lunić.

Istraživanje RSE iz 2023. godine pokazalo je da je broj ruskih diplomata u Srbiji porastao između 2022. i 2023. godine, u vrijeme kada su države EU protjerivale ruske diplomate zbog invazije na Ukrajinu.

Broj ruskih diplomata u Srbiji u međuvremenu je dodatno porastao.

Na diplomatskoj listi iz septembra 2026. godine nalazi se 79 ruskih diplomata, dok ih je 2023. bilo 62.