U Srbiji više nema episkopa koji nijesu po volji SNS: Da li sad na red dolaze i sveštenici koji su podržali studente?

Vlast Aleksandra Vučića nastavlja progon onih koji otvoreno podržavaju studente, što pokazuje i smjena mitropolita žičkog Justina. Posljednjom odlukom Sinoda SPC, na teritoriji Srbije više nema episkopa koji otvoreno podržavaju građanske proteste, imajući u vidu da se oni koji su ranije digli glas već nalaze u inostranstvu. Teolog Vukašin Milićević za Novu ocjenjuje da je riječ o nastavku progona onih koji se protive bliskoj povezanosti državnog i crkvenog vrha, ali i o znaku njihove slabosti. On tvrdi da SPC u novijoj istoriji nije povlačila tako drastične poteze i upozorava da bi na udaru sada mogli biti sveštenici koji su podržavali studente, ističući da borba vjernika za pravdu i istinu neće prestati.

Smjena mitropolita Justina

Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve razriješio je dužnosti upravljanja Eparhijom žičkom arhiepiskopa i mitropolita žičkog Justina i pokrenuo postupak za utvrđivanje njegove kanonske odgovornosti, saopštila je Srpska pravoslavna crkva.

Teške optužbe i podrška vjernika

Na račun episkopa Justina iznijete su teške optužbe. U saopštenju SPC navodi se da su tokom redovne kontrole materijalno-finansijskog poslovanja eparhije, sprovedene na osnovu odluke Patrijaršijskog upravnog odbora iz oktobra 2023. godine, dvije komisije – Patrijaršijskog upravnog odbora i Sinoda – prikupile dokaze koji, kako tvrde, potvrđuju ozbiljne nepravilnosti u radu mitropolita Justina.

Prema navodima Sinoda, mitropolit Justin je navodno bez odobrenja osnovao tri privredna društva – „Trifora doo“, „JEŽ doo“ i „Vinarija manastira Studenice doo“, prikrivao njihovo poslovanje i upisao se kao njihov stvarni vlasnik. Takođe se tereti da je neovlašćeno prodao 34 crkvene nepokretnosti u Kraljevu i Čačku, uključujući stanove i poslovne prostore.

Sinod navodi i da je zaključivao štetne ugovore višemilionske vrijednosti sa pravnim i fizičkim licima, neovlašćeno davao pozajmice u milionskim iznosima različitim privrednim društvima u Srbiji, te da su utvrđene finansijske zloupotrebe koje mogu povući i krivičnu odgovornost pred državnim organima.

Premda crkva odbacuje optužbe o političkom progonu, ovaj potez se u javnosti tumači upravo tako, imajući u vidu da je episkop Justin otvoreno podržao studentske proteste, otvarajući vrata hramova i parohijskih domova studentima.

U danu kada je objavljena vijest o suspenziji vladike Justina, u Kraljevu se okupio veći broj vjernika iz eparhije kojom vladika Justin rukovodi.

Odluka SPC o razrješenju episkopa Justina dolazi svega nekoliko dana pošto su iz Srpske pravoslavne crkve isključeni teolozi koji su kritikovali crkvenu vlast.

Blagoje Pantelić više nije član crkvene zajednice odlukom suda kojim predsjedava patrijarh Porfirije, dok je Vukašin Milićević lišen i svešteničkog čina. To u praksi znači da neće moći da se pričešćuju, a po njihovoj smrti neće moći ni da im se služi opijelo.

Zatvaranje kruga i otvaranje novog

Smjenom episkopa Justina faktički je zatvoren krug progona onih episkopa koji podržavaju studente, a koji se nalaze u Srbiji.

Naime, ostali episkopi SPC koji su javno podržali studente nalaze se van granica Srbije. To su mitropolit njemački Grigorije, mitropolit crnogorsko-primorski Joanikije, mitropolit zahumsko-hercegovački i primorski Dimitrije, arhiepiskop zapadnoamerički Maksim i episkop istočnoamerički Irinej.

Oni su početkom prošle godine uputili javno pismo u kojem su istakli da su studenti budućnost.

Komentarišući smjene u Srpskoj pravoslavnoj crkvi, teolog Vukašin Milićević kaže za Novu da se radi o nastavku politike progona svih onih koji se protive „simfoniji“ koja vlada između državnog i crkvenog režima.

- Još jednu stvar treba imati u vidu. Ma koliko ovo sve bilo bahato i agresivno, to je istovremeno pokazatelj slabosti, kako crkvenog, tako i državnog režima. Ne vidim, čak ni iz perspektive njihovog interesa, šta oni ovim dobijaju. Jasno je da građani i vjernici SPC neće odustati od borbe za pravdu i istinu - navodi Milićević.

Na pitanje da li je crkva povlačila ovako drastične poteze u novijoj istoriji, Milićević odgovara:

„Teško je naći neku paralelu, tako da je kratak odgovor – ne. Ovo je sada kampanja. Pada mi na pamet smjena čitave jerarhije u vrijeme kralja Milana. To je tada država uradila u kojoj je postojala državna crkva, pa i nije neka analogija za poređenje.“

Sagovornik Nove navodi da se boji kako će se crkva u narednom periodu odnositi prema sveštenstvu.

- Bojim se za sveštenstvo žičke Eparhije, pogotovo onih koji su se istakli u podršci studentima. Najpoznatiji je otac Milić, koji je čak govorio na protestu u Užicu. Ima ih još, i to malo. Uzdam se u to da je Eparhija žička to područje centralne Srbije, koje je ustaničko područje… Uzdam se u njihov ustanički mentalitet - navodi Milićević, dodajući da ovo pitanje nije samo crkveno.

Gorko sjećanje na obojenu revoluciju

Od početka studentskih i građanskih protesta, oči javnosti uprte su u Srpsku pravoslavnu crkvu u iščekivanju otvorene podrške njenog poglavara, patrijarha Porfirija. Umjesto toga, dobili smo jadikovanje ruskom predsjedniku da je u Srbiji u toku „obojena revolucija“.

U aprilu prošle godine, patrijarh Srpske pravoslavne crkve Porfirije sastao se u Moskvi sa predsjednikom Rusije Vladimirom Putinom. Tokom sastanka, kome su uz patrijarha Porfirija i Putina prisustvovali i ruski patrijarh Kiril i mitropolit bački Irinej, razgovarano je o bliskim odnosima Srpske i Ruske pravoslavne crkve, odnosima dvije države, Kosovu i Metohiji, dolasku predsjednika Srbije Aleksandra Vučića u Moskvu, ali i o „obojenoj revoluciji“ u Srbiji.

Patrijarh Porfirije tada je otvoreno rekao Putinu da je u Srbiji u toku „obojena revolucija“. Izrazio je nadu da će „zemlja prevazići to iskušenje“:

„Obojena revolucija, vi to znate. Nadam se da ćemo to iskušenje pobijediti, kao što bi rekli. Jer znamo i osjećamo da centri moći sa Zapada žele da razvijaju identitet srpskog naroda i kulturu. Hvala vam, što bi rekli, i neka vam Bog da snage i mudrosti. Naše molitve su uvijek sa vama, i nadam se da Gospod pomaže“, naveo je tada Porfirije.