„Bosnizacija“ Crne Gore

Multikulturalno društvo treba da štiti manjinska prava etničkih i svih ostalih manjinskih grupa, ali ne daje nikome pravo da iz sebičnih interesa rastače društvo i ugrožava opšti interes, naročito ne državni. Višeetničke, višenacionalne države, višekonfesionalna društva, multikulturalizam - predstavljaju pravilo, a ne izuzetak u svijetu. Jer, u svijetu je manje od 200 država, a pretpostavlja se da ima i nekoliko hiljada politički relevantnih etničkih grupa i naroda. Svi oni funkcionišu u okvirima država u kojima žive i ostvaruju sebe unutar tih država. Najnovije izjave potpredśednika vlade Crne Gore Nika Đeljošaja, predśednika vladajuće partije SNS u Srbiji Miloša Vučevića, a i mnoge izjave gradonačelnika Nikšića, Pljevalja, Herceg Novog i nekih drugih gradova u najmanju ruku su upereni protiv prosperiteta države Crne Gore i vraćaju nas u pretpolitičko društvo u kojem ne vladaju pravila meritokratije, već važe pravila nacionalne i političke podobnosti. Na djelu je „bosnizacija“ Crne Gore.

Crna Gora je konstitutivno uređena kao građanska država. Ako želi biti demokratska i dio zapadnoevropskih demokratskih vrijednosti prvi preduslov mora biti vladavina prava i dosljedna, neselektivna primjena zakona. Ustav je vrhovni zakon svake države i on daje osnovni ton svim zakonima. To bi morao znati i gdin. Miloš Vučević kao pravnik kad pominje konstitutivne narode u Crnoj Gori, iako je on još jedan iz plejade čije je „poreklo iz Crne Gore“, a koji su u Srbiji „veći katolici od Pape“. Nije se džaba pričao vic o majci koja plače za sinom koji ide u Beograd, jer se nikada neće vratiti, a ne plače za drugim sinom koji odlazi u Njujork.

POSEBNA PRAVA, ALI NE NA ŠTETU DRUGIH

Građanska prava se stiču nezavisno od kulturno-etničkog pripadništva, dok manjinske grupe mogu steći posebna prava samo na osnovu pozivanja na to da one svoj kulturno-etnički identitet mogu sačuvati jedino ukoliko se on štiti institucionalno-pravnim sredstvima. Što su manjinska prava šira, odnosno veća, to ona bitnije mijenjaju karakter građanske države. Postavlja se pitanje do koje tačke manjinska prava mogu imati u Crnoj Gori integrativnu funkciju, utoliko što omogućavaju manjinama da ośećaju širu političku zajednicu kao svoju, a od koje tačke postaju dezintegracioni faktor, jer vode potiskivanju prednosti individualnih prava u korist kolektivnih, postaju izvor društvenog nejedinstva i unutrašnje nestabilnosti i tako vode rastakanju zemlje. Pa, čak postaju i placdarmovi za ugrožavanje integriteta i suvereniteta Crne Gore.

Crna Gora ne treba da bude samo država građana, već i država u kojoj manjine treba da imaju i određena posebna prava. Bez tih prava manjine bi teško mogle ośećati Crnu Goru kao svoju državu, što bi moglo postati i jeste izvor permanentnih međuetničkih napetosti. S druge strane, ukoliko Crna Gora hoće da bude u duhu evropskog konstitucionalizma, ona mora da gleda da posebna manjinska prava budu takvog karaktera i obima da ne eliminišu elementarne pretpostavke liberalno-građanske države kao takve. Ne može se ostvariti višak prava za sebe bez ugrožavanja prava drugih i šire zajednice.

Izostanak demokratskog upravljanja državom, nepoštovanje Ustava Crne Gore, međunarodnih povelja i selektivna pravda dodatno su zaoštrili pitanje suprotstavljenih identiteta dva najbrojnija naroda, Crnogoraca i Srba, ali i ostalih naroda u Crnoj Gori koji profitiraju na tome. Sve to najrječitije govori o pogubnosti fragmentacije Crne Gore po nacionalnoj osnovi, što omogućava političkim predstavnicima pojedinih etničkih grupa zloupotrebe sa ciljem ostvarenja lične koristi, nepotizma, nekompetentnost zbog izostanka profesionalne i stručne kompeticije, a što nas sve vodi u društvo zloupotreba, korupcije i kakistokratije.

SAMO NOMINALNO GRAĐANSKO DRUŠTVO

Iako plediramo da budemo sljedeći član EU, daleko smo od odnosa identiteta između nacija i države kakav poznaju zapadnoevropske države, jer prosvetiteljski univerzalizam i liberalizam nikada kod nas nijesu imali ulogu koju su imali u zapadnoevropskim državama. Liberalne države su iz tih razloga, bez obzira na kulturno - etničku strukturu stanovništva, kulturno - etnički neutralne i njima odgovara, umjesto kulturno - etničkog, jedino državno - teritorijalno, tj. čisto pravno poimanje nacije. Nacionalnost se izjednačava sa državljanstvom, a svi državljani se smatraju da su jedne nacionalnosti, bez obzira na etničke i kulturne posebnosti. Iako sljedeći popis stanovništva u Crnoj Gori neće sadržati odrednice nacionalnog identiteta, po standardima EU, plašim se da će to proizvesti samo nove špekulacije i zloupotrebe, umjesto jačanja državnog identiteta i integrativnih procesa. Teško će se crnogorski političari odreći lagodnog i unosnog položaja nacionalnih tribuna i korisnosti tog položaja kao „etičkog“ principa.

Nažalost, nakon obnove nezavisnosti Crne Gore 2006. godine pristupilo se izgradnji nominalno građanskog društva kroz ustavno uređenje Crne Gore, a da se ni na teorijskom, ni na praktičnom nivou nijesu pokušali definisati principi što čini jedno društvo građanskim, a kamoli dalekosežno osmisliti strategiju i definisanje uslova za njegov opstanak. Bez namjere da simplifikujem problem nacionalnih konfrontacija u Crnoj Gori i političkog stava srpske zajednice, podržanog iz Srbije, da je svaki krš u Crnoj Gori srpski i da je drugačiji stav kršenje nacionalnih prava Srba, ipak je nužno bilo izgraditi profesionalne i nezavisne od izvršne vlasti institucije, nezavisno pravosuđe, što bi smanjilo mogućnost zloupotrebe društvenih anomalija u nacionalnom homogenizovanju i mogućnost podjele u suverenističkom bloku. Ovo potonje je unazadilo i demokratske procese i procese učvršćivanja državnog identiteta, prevodeći nesuglasice u suverenističkom bloku jedne strane na lični nivo i otvorenu mržnju prema vladajućem režimu. U tome se nijesu birala sredstva, čak ni otvorena podrška onima koji su bili suprotstavljeni obnovi suverenosti Crne Gore. Izostanak modernizacije, koja se nagovještavala pobjedom na referendumu, zahvaljujući konfrontacijama imao je za posljedicu retradicionalizaciju Crne Gore i takmičenje ko će se više „vratiti korjenima“.

TRIBALIZACIJA CRNE GORE

Iako je građanska svijest ubjedljivo najzastupljenija kod pripadnika crnogorske nacije, mnogi Crnogoci su se latili uzaludnog posla, oživljavanja prošlosti kao vrijednosnog odredišta savremene Crne Gore, ne shvatajući da su pripadnici srpskog naroda neprikosnoveni na tom polju. Umjesto modernizacije, dobili smo tribalizaciju Crne Gore. Ili, narodski, poseljačenje. Nekome će izgledati prećeran stav da, kad bi nacionalne manjine imale ista prava poput Crnogoraca u Crnoj Gori, naročito kad su u pitanju zaštita od asimilacije, očuvanje kulturne i vjerske baštine, jezika i vjere, osnovano bi mogli da tuže Crnu Goru međunarodnim instuticijama za kršenje zagarantovanih manjinskih nacionalnih prava. To je naročito vidljivo nakon promjene vlasti 2020. godine. Mora se reći da za takvo stanje snose odgovornost i sami pripadnici crnogorske nacije, svojom pasivnošću i konformizmom, čekanjem da se neko drugi izbori za njihova prava. Ćutalo se na otpuštanja sa posla, naročito u kulturnim i obrazovnim institucijama, na napade na nezavisne medije, na pravosudni i politički progon finansijera nezavisnih medija, na revanšizam prema bivšim tužiocima i sudijama, zatim funkcionerima bivše vlasti ili postavljenim od bivše vlasti, itd.

Sociolozi i antropolozi kažu da čovjek kada nema ili ne zna odgovore, vjeruje u svakakve neistine. Odgovori se u Crnoj Gori namjerno skrivaju jer to proizvodi beskrajna polja za manipulacije i zavođenje širokih masa od onih koji na neistinama i grade svoje pozicije. Hubert M. Shelton je pisao: „Puno je lakše edukovati neuke ljude nego li ponovno edukovati ljude koji su laži uzeli za istinu“. Crnogorsko društvo vapi za otvaranjem mnogih tema koje stvaraju nesnosne kontroverze među građanima. Kako je Crna Gora prepuna nadristručnjaka, nadriistoričara, nadriteologa... ne treba bježati od internacionalizacije mnogih spornih pitanja koje nijesmo sposobni da međusobno razriješimo. Eto, za početak počnimo od temeljnog ugovora, koji je toliko transparentno nezakonit i neustavan, da je politizovani Ustavni sud pobjegao od njegovog rješavanja, da ne bi ispao karikaturalan. Ili, da nam ministarka kulture Tamara Vujović, po vokaciji fizikalni terapeut, ne objašnjava nešto što je u domenu prava i što je Sud za ljudska prava u Strazburu više nego jasno definisao. A to je kako treba država da se ponaša u ustavno sekularno uređenoj državi. Danas svaka šuša daje sebi za pravo da tumači stvari o kojima nema pojma.