Institut za medije: Revizija Etičkog kodeksa RTCG važna je za slobodu, profesionalnu autonomiju i javni interes

Institut za medije Crne Gore je, povodom Međunarodnog dana slobode medija, pozvao Savjet RTCG da otvori proces revizije Etičkog kodeksa RTCG i povezanih akata, uz široko učešće zaposlenih, sindikata, urednika, novinara.

- Javni medijski servis ima posebnu odgovornost prema građanima. Njegova nezavisnost, profesionalni integritet i odgovornost prema javnosti ključni su za demokratsko društvo, posebno u okolnostima na koje ukazuju i Reporteri bez granica u najnovijem Svjetskom indeksu slobode medija. Crna Gora je u Indeksu za 2026. godinu zauzela 41. mjesto od 180 zemalja, uz ocjenu da su medijske slobode i dalje ugrožene političkim uticajem, ekonomskim pritiscima i neriješenim napadima na novinare. RSF je posebno ukazao i na zabrinutost zbog mogućeg miješanja vlasti u nezavisnost RTCG - saopšteno je iz Instituta za medije.

Upravo zato je, ističu u Institutu, važno da interni i samoregulatorni akti javnog servisa budu usklađeni sa njegovom misijom: zaštitom javnog interesa, profesionalne autonomije, nepristrasnosti, odgovornosti i integriteta zaposlenih.

Analiza Etičkog kodeksa RTCG, koju je Institut za medije Crne Gore uradio u saradnji sa medijskim stručnjacima i univerzitetskim profesorima,  a iza čijih zaključaka je stao i Sindikat medija Crne Gore, pokazuje da važeći Kodeks u značajnoj mjeri odstupa od duha samoregulacije. 

- Umjesto da u prvi plan stavi profesionalne standarde, misiju javnog servisa i odgovornost prema građanima, dokument je opterećen radnopravnim pitanjima, izričitim zabranama i restriktivnim formulacijama - navedeno je u saopštenju Instituta za medije.

Posebno su problematične, smatraju, odredbe prema kojima se kršenje Etičkog kodeksa može tretirati kao teža povreda radne obaveze. 

- Etički kodeks, kao akt samoregulacije, ne bi trebalo da bude instrument disciplinske kontrole zaposlenih, već dokument koji jača profesionalnu odgovornost i povjerenje javnosti - navodi se u saopštenju.

Institut ukazuje i na odredbu prema kojoj su zaposleni koji donose odluke u RTCG dužni da se rukovode prvenstveno interesima RTCG. U javnom medijskom servisu primarni kriterijum mora biti javni interes, odnosno interes građana, a ne institucionalni interes same medijske kuće.

Problematičan je, napominju, i niz izričitih zabrana ponašanja zaposlenih koje kodeks udaljavaju od samoregulacije i približavaju ga disciplinskom pravilniku, što nije u duhu samoregulacije.

- Posebnu zabrinutost izazivaju i odredbe o Etičkom odboru. Način izbora članova tog tijela pokazuje prevelik uticaj upravljačkih struktura, što nije u skladu sa principima samoregulacije. Etički odbor treba da uživa povjerenje zaposlenih i da bude zasnovan na demokratskom izboru, profesionalnoj nezavisnosti i učešću kolektiva - dodaje se u saopštenju.

U Institutu kažu da je neprimjereno i rješenje prema kojem poštovanje Etičkog kodeksa prate državni organi.

- Samoregulaciju mogu pratiti prije svega oni na koje se ona odnosi i koji su učestvovali u njenom oblikovanju. U suprotnom, kodeks gubi karakter samoregulacije i može postati oblik spoljne kontrole - ističe se u saopštenju.

Institut ukazuje i da Poslovnik o radu Etičkog odbora sadrži rješenja koja mogu stvoriti strukturne probleme i dovesti u pitanje pravičnost postupaka prema zaposlenima čiji se postupci razmatraju. Poručuju da pravila moraju biti jasna, predvidiva i jednaka za sve, uz garancije nepristrasnosti i prava zaposlenih da se izjasne.

Na Međunarodni dan slobode medija u Institutu podsjećaju da sloboda medija ne podrazumijeva samo zaštitu od spoljašnjih pritisaka, već i zaštitu profesionalne autonomije unutar medijskih kuća. To je, ističu, naročito važno u javnom medijskom servisu, koji mora biti odgovoran javnosti, a ne političkim, upravljačkim ili bilo kojim drugim centrima moći.

Zato Institut za medije Crne Gore poziva Savjet RTCG da razmotri dostavljene analize Etičkog kodeksa RTCG, Izmjena i dopuna Etičkog kodeksa i Poslovnika o radu Etičkog odbora, te da pokrene inkluzivan i transparentan proces revizije ovih akata.

- Cilj revizije ne treba da bude slabljenje etičkih standarda, već njihovo jačanje kroz dokument koji će biti usklađen sa misijom javnog medijskog servisa, evropskim standardima, dobrom samoregulatornom praksom i pravom zaposlenih na profesionalnu slobodu - zaključeno je u saopštenju Instituta za medije.