Šest umjesto sedam: Pola godine Ustavni sud sa članom manje

Ustavom Crne Gore propisano je da Ustavni sud ima sedam sudija, i samo potpun sastav Suda ujedno znači i funkcionalan sud - kažu iz Ustavnog suda Crne Gore za Radio Slobodna Evropa (RSE).

Taj sud pola godine radi sa jednim članom manje - sa šest umjesto sedam sudija.

Među njima je i sutkinja koja je ostvarila uslov za penziju, nakon čega joj je parlament produžio mandat do izbora novog sudije, a na maksimalno godinu dana.

Skupština Crne Gore i dalje nije izabrala dva člana Ustavnog suda koje je predložio predsjednik Jakov Milatović, uprkos pozivima Evropske unije (EU) da to učini.

Od sredine 2022. godine do danas Ustavni sud Crne Gore je većinu vremena proveo u nepotpunom sastavu, što je i ranije kritikovala Evropska unija.

Kako funkcioniše Ustavni sud u nepotpunom sastavu?

Sedam sudija Ustavnog suda bira Skupština.

Pet predlaže skupštinski Ustavni odbor, a ostale predsjednik države.

Ustavni sud je u drugoj polovini 2025. godine imao samo četiri člana. U novembru iste godine na jedno od tri upražnjena mjesta izabran je sudija Jovan Jovanović, kog je predložio Ustavni odbor Skupštine. Ostala dva predložena kandidata tada nisu izabrana. Posljednjeg dana 2025. Skupština je izglasala sudiju Nikolu Mugošu, kog je takođe predložio Ustavni odbor. Sudija kog je predložio predsjednik zemlje nije izabran.

Nekoliko dana ranije, parlament je sutkinji Ustavnog suda Desanki Lopičić koja je ostvarila uslov za penziju produžio mandat do izbora nasljednika, odnosno na najduže godinu dana.

Od tada se mjesecima odlaže glasanje o dva kandidata koja je predložio predsjednik Jakov Milatović – sudiji Višeg suda u Podgorici Predragu Krstonijeviću i sutkinji Vrhovnog suda Crne Gore Jeleni Ružičić.

Iz Ustavnog odbora Skupštine Crne Gore nijesu odgovorili na pitanja RSE o tome kad je planirano sljedeće glasanje. Sudije Ustavnog suda i same pozivaju na izbor nedostajućih članova.

U pisanom odgovoru za RSE, iz Ustavnog suda objašnjavaju da postoji svakodnevna opasnost da zbog podijeljenog ishoda glasanja Ustavni sud neće donijeti odluke, kako u ustavnim žalbama, tako i u postupcima ocjene ustavnosti.

Takođe, upozoravaju da Crna Gora "ne bi smjela da dočeka izbornu godinu bez kompletnog sastava Ustavnog suda" jer tako nastaje rizik da se ne proglasi izborni rezultat, za šta je neophodna konačna odluka Ustavnog suda.

Sljedeći parlamentarni izbori u Crnoj Gori trebalo bi da se održe do 30. juna 2027. godine.

Izbor sudija uslov za napredak na evropskom putu

I u Rezoluciji Evropskog parlamenta o Crnoj Gori koja je izglasana 17. juna poziva se na ubrzavanje imenovanja u pravosuđu.

- Naglašava se ključna uloga Ustavnog suda za stabilnost pravnog poretka i izbornog sistema; izražava se ozbiljna zabrinutost zbog dugotrajnog odlaganja izbora sudije Ustavnog suda, što može ugroziti punu funkcionalnost jedne od ključnih institucija za zaštitu vladavine prava i procesa evropskih integracija - navodi se u izvještaju.

Članovi Ustavnog suda sastali su se 12. juna sa koizvjestiteljskom parlamentarne skupštine Savjeta Evrope za Crnu Goru Lilianom Tangi.

Ona je tada istakla da je Ustavni sud postigao odlične rezultate uprkos tome što radi u nepotpunom sastavu. Ipak, dodala je da je "potpuna funkcionalnost Ustavnog suda uslov za zatvaranje poglavlja 23 i 24 [u pristupnim pregovorima sa EU], jer se ne mogu garantovati osnovna, ustavna ljudska prava bez potpunog sastava Ustavnog suda".

Crna Gora je privremeno zatvorila 16 od 33 poglavlja u pristupnim pregovorima sa EU. Smatra se predvodnikom u evrointegracijama, sa izgledima da pristupi Uniji do kraja decenije.

Predsjednik Crne Gore Jakov Milatović, koji je više puta pozivao Skupštinu da hitno izabere nedostajuće sudije, u saopštenju je naveo da nedavni non-pejper Evropske komisije potvrđuje njegov stav da “bez funkcionalnog, popunjenog i nezavisnog Ustavnog suda nema pune vladavine prava, stabilnih institucija, ni završetka evropskog puta Crne Gore.” Milatović je takođe zatražio ocjenu ustavnosti zakonskog člana kojim se omogućava produženje mandata sudiji Ustavnog suda do izbora novog sudije, što je učinjeno u slučaju sutkinje Desanke Lopičić.

Zašto se kriza stalno ponavlja?

Pravna savjetnica iz nevladine Akcije za ljudska prava (HRA) Amra Bajrović smatra da je neustavno to što sutkinja Lopičić i nakon ispunjavanja uslova za odlazak u penziju obavlja funkciju u Ustavnom sudu.

Sporno je, navodi, i to što Skupština više od četiri mjeseca odlaže glasanje o kandidatima koje je predložio predsjednik Milatović. "Ne postoji opravdan razlog zbog kojeg se ovo pitanje uporno ne uvrštava u dnevni red. Jedini razlog je inat vladajuće većine, koja više nije u dobrim odnosima s predsjednikom", kaže Bajrović.

Ona navodi da je trenutno neriješeno više od 300 predmeta, među kojima i inicijative za ocjenu ustavnosti.

Navodi primjer inicijative za ocjenu ustavnosti Zakona o unutrašnjim poslovima i Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost, koji je Skupština usvojila u martu, a koje osporavaju opozicione partije, civilno društvo, predsjednik države i Evropska unija.

Ova, kao i prethodne krize u vezi sa Ustavnim sudom su, smatra Bajrović, posljedica dva problema.

Osim partikularnih političkih interesa, prema njenom mišljenju, problem predstavljaju i različita pravna tumačenja pravila o prestanku funkcije sudija Ustavnog suda zbog ispunjenja uslova za starosnu penziju.

Bajrović zaključuje da zabrinjava to što se Crna Gora iz godine u godinu suočava sa istim kritikama u vezi sa pitanjima od opšteg interesa koja su, kako kaže, mogla biti riješena mnogo ranije.

Prethodne blokade Ustavnog suda

Prva ustavna kriza u Crnoj Gori počela je sredinom 2022. godine kada je u Ustavnom sudu bilo aktivno samo troje sudija.Evropska unija i Sjedinjene Američke Države tada su pozvale političke aktere da se dogovore o deblokadi Ustavnog suda bez kog nisu mogli da se održe izbori.

Tek u februaru 2023. postignuta je dvotrećinska većina za izbor troje sudija, dok je sedmi i posljednji sudija izabran u novembru iste godine. Međutim, godinu kasnije, Skupština je donijela odluku o penzionisanju sutkinje Dragane Đuranović. 

Ta odluka je donesena bez sprovođenja ustavne procedure. Da nijesu ispoštovane procedure prilikom razrješenja te sutkinje, potvrdila je i Venecijanska komisija, savjetodavno tijelo Savjeta Evrope. U međuvremenu se dvoje sudija penzionisalo, zbog čega je sud u drugoj polovini 2025. godine radio sa četiri od sedam sudija.