Kostić: Stabilnost svjetske ekonomije snažno zavisi od Kine, ona je centralno čvorište globalne proizvodnje i logistike
Imajući u vidu da je kineska ekonomija druga po veličini, a po paritetu kupovne moći prva u svijetu, logično je da je njen uticaj na stanje globalne ekonomije više nego značajan, poručio je u razgovoru za China Media Group, prof. dr Vasilije Kostić, doskorašnji predsjednik Crnogorskog udruženja poslodavaca CUP i ugledni crnogorski ekonomski analitičar.
Iako su prevashodno okrenuti ka unutrašnjim pitanjima Kine, „dva zasjedanja“ nikad nijesu ograničena samo na Kinu. Zbog svog udjela u globalnoj ekonomiji, kineski društveno-politički trendovi i zacrtani koraci utiču na druge države, naročito značajne trgovinske partnere kao što su zemlje ASEAN-a ili Evropske unije. Dodatno, kineska modernizacija je mnogima zanimljiv razvojni model koji kombinuje snažnu ulogu države, dugoročno planiranje i tržišnu dinamiku. Iako Kina nema koncept izvoza ideologije u druge države, mnoge zemlje u razvoju prate kinesko iskustvo kao jedan od mogućih puteva modernizacije u savremenom svijetu.
Ovo je konstatovano na „dva zasjedanja“ – Kineske narodne političke konsultativne konferencije (CPPCC) i Nacionalnog narodnog kongresa (NPC), koji se tradicionalno održavaju u martu u Pekingu. Riječ je o jednom od najvažnijih političkih događaja u Kini jer se na njima formalno potvrđuju godišnji ciljevi, budžeti, zakoni i strateška orijentacija države u narednom jednogodišnjem periodu.
Uticaj kineske ekonomije na globalna kretanja
Prema riječima prof. dr Vasilija Kostića, doskorašnjeg predsjednika Crnogorskog udruženja poslodavaca CUP i uglednog ekonomskog analitičara, globalna ekonomija u velikoj mjeri zavisi od kretanja kineske privrede.
- Imajući u vidu da je kineska ekonomija druga po veličini, a po paritetu kupovne moći prva u svijetu, logično je da je njen uticaj na stanje globalne ekonomije više nego značajan. Rast, pad, usporavanje – stabilnost odnosno nestabilnost svjetske ekonomije pod snažnim su uticajem onoga što se dešava sa kineskom ekonomijom - ukazuje Kostić.
On za China Media Group objašnjava da je takav uticaj rezultat činjenice da je Kina postala proizvodno i logističko središte svijeta, što se posebno pokazalo tokom pandemije.
- Ovakav uticaj kineske ekonomije na svjetsku ekonomiju rezultat je činjenice da je Kina postala proizvodno i logističko središte svijeta, čiji se uticaj nedvosmisleno manifestovao tokom COVID krize kada je više nego ikad do tada pokazano koliko globalna stabilnost zavisi od stabilnosti i efikasnosti kineske proizvodnje i logistike - navodi sagovornik China Media Group.
Impresivne brojke kineske ekonomije
Kostić napominje da sama struktura svjetske ekonomije jasno pokazuje snagu kineskog uticaja.
- Kineska ekonomija čini oko 17 odsto svjetske ekonomije nominalno, proizvodnja nešto manje od trećine, a izvoz oko 15 odsto svjetskog izvoza. To su zapanjujuće brojke koje govore o veličini i snazi uticaja na proizvodnju, trgovinu i globalne lance snabdijevanja - ističe on.
Kako dodaje, u vremenu izraženih geopolitičkih tenzija takve brojke imaju i dodatnu političku težinu.
- Taj uticaj u vremenu geopolitičkih tenzija, naročito danas kada se profiliše novi svjetski ekonomski poredak, dobija posebno na značaju. Brojke koje su navedene u svijetu geopolitičkih sučeljavanja postaju i moćno oružje u pozicioniranju zemalja na političkoj sceni - ocjenjuje Kostić.
Lanci snabdijevanja i iskustvo pandemije
Kostić ukazuje da svako značajnije usporavanje kineske ekonomije može izazvati poremećaje na globalnom nivou.
- Svako usporavanje rasta ili smanjenje proizvodnje u Kini, s obzirom na njeno učešće u globalnoj proizvodnji, dovodi do poremećaja u svijetu ili u najmanjoj mjeri do pritiska na postojeću stabilnost - kazao je on.
Prema njegovim riječima, Kina je već više od dvije decenije centralno čvorište globalnih lanaca snabdijevanja.
- Kako je Kina već skoro više od dvije decenije centralno čvorište mreže snabdijevanja, odnosno svjetske logistike, svaka promjena ili poremećaj u tom smislu preliva se na ostali dio svijeta. Vidjeli smo to naročito u vrijeme COVID-a - navodi sagovornik.
On dodaje da je takav sistem rezultat globalne podjele proizvodnje.
- Takvo stanje je logična posljedica činjenice obima proizvodnje stacionirane u Kini gdje se stiču sirovine iz Afrike, komponente iz drugih djelova svijeta, a montaža odnosno finalna obrada obavlja se upravo u Kini - objašnjava Kostić.
Nova strategija „Kina + 1“
Prema njegovim riječima, iskustva iz pandemije otvorila su pitanje sigurnosti globalnih lanaca proizvodnje.
- Rješenje dislokacije proizvodnje u Kinu, uprkos ekonomskoj opravdanosti, pokazalo se strateški vrlo ranjivo i više nego upitno za opštu stabilnost proizvodnje i lanaca snabdijevanja. Stoga je otvoren proces fragmentacije tehnoloških lanaca snabdijevanja i diverzifikacije proizvodnje, pa se sve više realizuje strategija ‘Kina + 1’, odnosno uključivanje još jedne zemlje u proizvodne lance - napominje doskorašnji predsjednik CUP.
Resursi, saradnja i globalna stabilnost
Kostić ukazuje i na rastući značaj resursa u savremenoj ekonomiji.
- U vremenu visokog stepena iscrpljenosti resursa – minerala, rijetkih metala, nafte i drugih energenata – njihova dostupnost u velikoj mjeri opredjeljuje ekonomsku moć, a samim tim i potrebu za tješnjom saradnjom između zemalja - naglašava on.
Dodaje da je saradnja velikih ekonomija ključna za globalnu stabilnost.
- Naravno, u tome je od ključne važnosti da zemlje koje imaju odlučujući uticaj na globalnu stabilnost međusobno ekonomski sarađuju što snažnije, jer je evidentno da jaka ekonomska saradnja pozitivno utiče na opštu stabilnost – ekonomsku i političku - smatra Kostić.
Ističe i da sukobi često nastaju upravo zbog nedostatka saradnje.
- Tenzije i sukobi nastaju kao posljedica slabijih ekonomskih i političkih veza proizašlih prije svega iz borbe za resursima i potrebe za konkurentskom supremacijom - upozorava on.
Globalna saradnja kao odgovor
Prema njegovoj ocjeni, samo koordinisana globalna akcija može obezbijediti dugoročnu stabilnost.
- Globalna akcija je jedino nešto što ima kapacitet da globalizovanom svijetu pruži trajniju stabilnost. U suprotnom, fragmentirana akcija ne može biti adekvatan odgovor koji bi imao kapacitet da obezbijedi stabilnost u svijetu – ekonomsku pa i političku -- navodi Kostić.
On zaključuje da jačanje međunarodne saradnje vodi većoj stabilnosti država.
- Zato je svako jačanje saradnje na što višem nivou i sa širim obuhvatom put u stabilnost i jačanje suverenosti zemalja, ma kako to na prvi pogled izgledalo protivurječno - ocjenjuje Kostić.
Saradnja Crne Gore i Kine
Govoreći o odnosima Crne Gore i Kine, Kostić podsjeća da već postoji značajan nivo saradnje, iako ona ponekad izaziva rezervu u Evropskoj uniji.
- Crna Gora sa Kinom ima već značajnu saradnju iako ona nije baš po volji EU, jer smatra da kineski ekonomski uticaj može da mutira u politički, pa ga zato i smatra prijetnjom po demokratiju - navodi on.
Međutim, kako dodaje, ključ demokratskih procesa nalazi se u samim državama.
- Moram reći da ne dijelim to mišljenje jer se presudno o demokratskim procesima odlučuje u zemlji, uprkos spoljnim uticajima – ovim i onim – koji nijesu slabi i kojih će uvijek biti - kazao je Kostić.
On ističe da je presudna unutrašnja politička kultura društva.
- Stvar je ipak u našoj osviješćenosti o potrebi za demokratskim razvojem i posvećenosti slobodnom društvu, a ne presudno u spoljnim uticajima - dodaje sagovornik.
Mogući pravci buduće saradnje
Kostić smatra da postoje dobri izgledi za dalje jačanje ekonomskih veza između dvije države.
- Uspostavljeni poslovni odnosi generišu nove poslovne veze i poslovne oblike saradnje. To je univerzalno pravilo, pa shodno njemu možemo očekivati dalje proširenje i produbljivanje ekonomskih, a sa njima i drugih veza sa Republikom Kinom - navodi on.
Kao najizglednije oblasti saradnje izdvaja infrastrukturu i investicije.
- Imajući u vidu njihovu inicijativu Pojas i put, a i našu dosadašnju saradnju, logično bi bilo očekivati da ta saradnja bude najznačajnija u nekretninama odnosno infrastrukturi - ocjenjuje Kostić.
On dodaje da potencijal postoji i u drugim sektorima.
- Mada je nezahvalno prognozirati, vjerujem da će se saradnja odvijati i u turizmu, trgovini, ali i u energetici gdje, rekao bih, postoje dobri preduslovi sa obje strane - zaključuje on.
Na kraju, Kostić ukazuje i na potrebu tehnološke saradnje.
- Sa naše strane bi trebalo inicirati što snažniju saradnju u visokotehnološkom sektoru gdje su Kinezi daleko odmakli, a mi ozbiljno zaostajemo - zaključuje Kostić.