Politički paganizam u Ruskoj i Srpskoj crkvi i instrumentalizacija mitova

Ovih dana primili smo vijest da je vaseljenski patrijarh Vartolomej sazvao sinaksu (sabor) drevnih apostolskih stolica (drevne Pentarhije, tj. četiri istočna patrijarhata i Kiparske crkve) kako bi se raspravljalo o djelovanju i teološkim stavovima Ruske pravoslavne crkve.

Međutim, ne samo Ruskoj, jer tu pripada i takozvana Srpska pravoslavna crkva. Zašto takozvana Srpska pravoslavna crkva (kao i Ruska pravoslavna)? Zato što su izgubile imidž pravoslavlja. I Vaseljenski (Ekumenski) Patrijarhat mora hitno staviti ovo pitanje na dnevni red i riješiti ga što je prije moguće.

PODRŠKA I BLAGOSLOV UBIJANJIMA I RATOVIMA SPC

Sve je počelo aktivnim učešćem ruskih dobrovoljaca u ratu u Bosni i Hercegovini (1992–1995) na strani Vojske Republike Srpske (VRS), a njihovo prisustvo i aktivnosti bili su usko povezani sa Eparhijom zvorničko-tuzlanskom, kojom je u to vrijeme upravljao vladika Vasilije (Kačavenda).

Vladika Vasilije Kačavenda bio je zvorničko-tuzlanski vladika, čije je sjedište tokom rata premješteno u Bijeljinu. Najveći dio ruskih dobrovoljaca, koji su bili organizovani u tri ruska dobrovoljačka odreda (RDO), djelovao je upravo na teritorijama koje su spadale pod ovu eparhiju ili su joj gravitirale - prije svega, na višegradskom, sarajevskom i majevičkom ratištu.

Ruski borci dolazili su u BiH vođeni ideologijom pravoslavnog bratstva i panslavizma. Vladika Vasilije, poznat po svom snažnom političkom i vojnom uticaju tokom rata u Republici Srpskoj, otvoreno je podržavao vojne formacije. Crkveni zvaničnici pod njegovom jurisdikcijom redovno su obavljali vjerske obrede, molili se za uspjeh u borbi i davali blagoslov ruskim jedinicama prije nego što bi krenule na prve linije.

PAGANSKI KULT U RUSKOJ CRKVI

Kada je ruska invazija na Ukrajinu započela 24. februara 2022. godine, ispostavilo se da je to bila vojna operacija punog obima koja je narušila suverenitet i teritorijalni integritet Ukrajine, što je dovelo do najvećeg kopnenog sukoba u Evropi od Drugog svjetskog rata.

Većina država članica UN-a osudila je invaziju rezolucijama, zahtijevajući trenutno povlačenje ruskih snaga. Zapadne zemlje i njihovi saveznici nametnuli su Ruskoj Federaciji neviđene ekonomske i političke sankcije. Rat je izazvao veliku humanitarnu krizu, s raseljavanjem miliona Ukrajinaca unutar zemlje i širom Evrope, uz velike civilne žrtve i uništavanje infrastrukture. Samo su Ruska „pravoslavna crkva“ i Srpska „pravoslavna crkva“ solidarisale se sa okupatorskim namjerama ruskog političkog rukovodstva i odobrile taj rat.

Ruski patrijarh Kiril, preuzimajući iskustvo Srpske pravoslavne crkve iz Bosne i Hercegovine, oponašajući Srpsku pravoslavnu crkvu, okarakterizirao je rat u Ukrajini u martu 2024. kao „sveti rat“ (ili „specijalnu vojnu operaciju“ sa duhovnog i moralnog stanovišta), tvrdeći da Rusija i njen narod brane „jedinstveni duhovni prostor Svete Rusije“ i štite svijet od zapadnog liberalizma i „satanizma“.

Uprkos oštrim kritikama javnosti, teologa i drugih hrišćanskih crkava koji njegove izjave o „svetom ratu“ i žrtvama rata opisuju kao nemoralne i nekršćanske, koncept „svetog rata“ pod Kirilovim vođstvom postao je zvaničan. Naime, Ruska pravoslavna crkva usvojila je dokument u kojem je rat u Ukrajini zvanično nazvala „svetim ratom“ kako bi odbranila „Svetu Rusiju“ od uticaja Zapada.

Termin „Ruski sveti rat“ (ruski: Священная война) pripada paganskoj religiji i nema nikakve veze s pravoslavnom vjerom i obećanjem „otkupljenja grijeha“.

Kirilovo obećanje o „iskupljenju grijehova“ uvijek je potencirano u njegovim propovijedima da „ta žrtva ispira sve grijehe“ za vojnike koji ginu na bojnom polju u Ukrajini. Zašto se ovo povezuje s paganizmom? Mnogi kritičari, politikolozi i teolozi naglašavaju da ovakva retorika (gdje se smrt u ratu koristi kao automatska karta za raj) podsjeća na drevne paganske militarističke kultove (poput nordijskog vjerovanja u Valhalu) ili ekstremne koncepte džihada, bez utemeljenja u izvornom, novozavjetnom hrišćanskom učenju. Dakle, Kiril je formalno hrišćanski vođa, ali njegove ratnohuškačke poruke navele su kritičare da ga optuže za iskrivljavanje hrišćanstva i uvođenje elemenata političkog i pseudopaganskog militarizma.

Osim toga, u pagansko doba prije pokrštavanja Kijevske Rusije (988. godine), vojni pohodi i koncept „svetog rata“ ili božanske zaštite u ratu pripadali su kultu istočnoslovenskih paganskih bogova: Perun - vrhovni bog groma, munje i rata, koji je bio zaštitnik kneza i njegove ratne čete. Ruski knezovi (poput Svjatoslava Igoreviča) zaklinjali su se Perunom i njihovim oružjem prije odlaska u bitku. Svetovid/Svantovid - vrhovni bog zapadnih Slovena (regija Baltičkog mora, ostrvo Rujan/Rügen, grad Arkona), najdirektnije je povezan s konceptom pravog paganskog „svetog rata“. Njegov sveštenik je vodio kampanje svetog rata, a hram je čuvao bijelog konja i sveti ratni barjak koji je vodio vojsku u bitku.

Ako sve pažljivo analiziramo, čini nam se da se ruska crkva, kao i srpska, okreće ka religijskom diskordijanizmu.

ZLOUPOTREBA RELIGIJE U POLITIČKE I MILITARISTIČKE SVRHE

Zašto se pojavilo takvo mišljenje? Zato što ova relativno moderna religija i filozofija slavi Eris, grčku boginju razdora (ubijanjem svojih sunarodnika i razdorom-raspadom Jugoslavije) i promoviše ideju da su haos i red podjednako važni dijelovi stvarnosti.

Ovo je bilo primjetno tokom ratova devedesetih, kritičari unutar i izvan crkve ukazivali su na fenomen gdje su hrišćanske vrijednosti (poput oprosta, mira i ljubavi prema neprijatelju) bile potisnute u korist etnofiletizma (stavljanja nacionalnog iznad crkvenog) i narativa o ratu, ratobornom huškanju i haosu.

Zato Srpska pravoslavna crkva (SPC) nosi duboke tragove predhrišćanskih, slovenskih paganskih običaja, ali se veza između paganizma, ratova i ubijanja u kontekstu SPC najčešće analizira kroz prizmu zloupotrebe religije u političke i militarističke svrhe tokom sukoba u 20. vijeku. Isto se ponavlja i danas u Ruskoj pravoslavnoj crkvi Moskovske patrijaršije.

Scene u kojima pojedini svještenici blagosiljaju paravojne formacije ili opravdavaju odbrambeni (a ponekad i agresivni) rat radi očuvanja nacije kritičari tumače kao odstupanje od jevanđelja i povratak paganskom konceptu „boga rata“ koji štiti samo jedno pleme.

PEDOFILIJA

Međutim, nije samo religijski i ratoborni paganizam ono što povezuje dvije „pravoslavne crkve“ (koje su danas kandidati za gubitak tog statusa), već im je zajednička i pedofilija.

Pitanje optužbi za pedofiliju i seksualno zlostavljanje unutar Srpske pravoslavne crkve (SPC) privuklo je veliku pažnju javnosti kroz nekoliko istaknutih slučajeva i sudskih postupaka koji su vođeni kako pred domaćim, tako i pred stranim institucijama. Među najpoznatijim slučajevima i procesima ističu se sljedeći: Slučaj vladike Vasilija Kačavende, kada je bivši đakon Bojan Jovanović (autor ovog teksta) javno optužio tadašnjeg vladiku zvorničko-tuzlanskog za pedofiliju i seksualno uznemiravanje. Jovanović je tvrdio da posjeduje video snimke koji potkrjepljuju njegove optužbe. Sinod SPC je kasnije penzionisao vladiku Kačavendu, ali unutar same crkve nije sproveden javni kanonski postupak, koji bi rezultirao oslobađanjem od odgovornosti, što je izazvalo kritike javnosti.

Dok u Ruskoj pravoslavnoj crkvi (RPC) postoje dokumentovani slučajevi pedofilije i seksualnog zlostavljanja maloljetnika, reakcija crkvenog rukovodstva na čelu s patrijarhom Kirilom često je kritikovana zbog sporosti, prikrivanja ili prebacivanja krivice na vanjske faktore. Iako sam patrijarh Kiril zvanično osuđuje takve zločine, kritičari unutar i izvan Rusije ističu da se skandali unutar crkvene hijerarhije često prikrivaju kako bi se sačuvao ugled crkve i njene bliske veze s državnim aparatom.

Čak je i Putin optužen da je pedofil. Onaj koji je imao hrabrosti da javno iznese ovu činjenicu bio je bivši oficir FSB-a Aleksandar Litvinenko, koji je 2006. godine tvrdio da ruske obavještajne agencije navodno posjeduju kompromitujući

materijal o Putinu. Ovi materijali su se pojavili tokom javnih saslušanja u Londonu o Litvinenkovom ubistvu u januaru 2016. godine. Javni incidenti: Internet i mediji su, takođe raspravljali o incidentu iz 2006. godine kada je Putin posjetio Kremlj i poljubio nepoznatog dječaka u stomak, što je izazvalo različite reakcije u društvu.

NAJVIŠI MEHANIZAM ZA RJEŠAVANJE TEŠKIH KRIZA

Patrijarh Vartolomej je u nekoliko navrata javno izjavio da rukovodstvo Ruske pravoslavne crkve, na čelu s patrijarhom Kirilom, snosi direktnu odgovornost za sukob u Ukrajini. Osudio je postupke Moskve kao podršku „nepravednom, kriminalnom i đavolskom ratu“.

Takođe mu se na teret stavlja jeres etnofiletizma, jer Carigrad i drugi crkveni krugovi optužuju Moskovsku patrijaršiju da je instrumentalizovala religiju radi postizanja političkih i vojnih ciljeva države (kroz ideologiju „ruskog svijeta“ i panslavizma), što se u pravoslavnom kanonskom pravu smatra jeretskim činom.

Budući da „sestrinska“ Srpska pravoslavna crkva dijeli isti grijeh, i ona spada u tu kategoriju nehrišćanskih vrijednosti.

Sabori u ovom formatu (koji okupljaju najstarija istorijska sjedišta: Carigrad, Aleksandriju, Antiohiju, Jerusalim i Kipar) tradicionalno služe kao najviši mehanizam za rješavanje teških kriza, očuvanje kanonskog poretka i suđenje o prekršajima unutar pravoslavnog svijeta. Ovo je ujedno i šansa da se Srpska pravoslavna crkva u Hrvatskoj i Crnoj Gori demontira, kao toksični elemenat, nametnuti patron i vjerski autoritet tamošnjim pravoslavnim zajednicama, kako bi uz pomoć dobronamjernih i istinskih pravoslavnih hrišćana i svještenika koji njeguju vjeru, ljubav i nadu u bolju budućnost na našim balkanskim prostorima, mogli preuzeti kormilo u tim regijama. A ima nas koji to želimo, znamo i možemo.