Crna Gora je država građana, a ne stado, njeni građani su partneri u evropskom projektu, a ne podanici
Ovlašćenja evropske komesarke proizlaze iz institucionalnog mandata, a ne iz bilo kakvog superiornog položaja u odnosu na građane države kandidata. Ta ovlašćenja moraju se vršiti uz uzdržanost, poštovanje i svijest o odgovornosti koju nosi javna funkcija
Politikološkinja Tatjana Knežević Perišić obratila se juče otvorenim pismom evropskoj komesraki za proširenje Marti Kos iskazujući oštar protest zbog njene izjave prije dva dana u Podgorici kada je svoju ulogu u procesu pritupanja Crne Gore Evropskoj uniji uporedila sa pastiricom koja nadgleda stado.
Pismo Knežević Perišić prenosimo integralno:
Obraćam Vam se kako bih izrazila duboku zabrinutost i nedvosmislen protest povodom Vaših nedavnih izjava u Podgorici, u kojima ste svoju ulogu u praćenju dešavanja u Crnoj Gori uporedili sa ulogom pastirice koja nadgleda stado. Postavljam pitanje: ko je stado u Vašoj poruci?
Vaša uloga u procesu pristupanja Crne Gore EU je trenutno velika, ali Vas moram upozoriti na sljedeće: Crna Gora je država građana, a ne stado. Njeni građani su partneri u evropskom projektu, a ne podanici koje treba nadgledati, usmjeravati ili disciplinovati od strane neke spoljne vlasti. Pa ni od čobanica.
Metafora koju ste odabrali, bez obzira na to šta ste njome namjeravali da poručite, otvara legitimno i ozbiljno pitanje odnosa između Evropske unije i država kandidata. Da li je proces proširenja zaista partnerstvo ravnopravnih, zasnovano na zajedničkim vrijednostima i uzajamnom poštovanju, ili postoji opasnost da bude doživljen kao hijerarhijski odnos u kojem jedna strana preuzima ulogu staratelja, dok se od druge očekuje da slijedi njena uputstva?
Evropska unija s pravom insistira na vladavini prava, odgovornosti institucija, nezavisnosti sudstva i poštovanju ljudskog dostojanstva. Ti standardi ne smiju se primjenjivati samo na države kandidate, već i na ponašanje, jezik i institucionalnu kulturu samih evropskih zvaničnika. Poštovanje se ne može zahtijevati od država koje teže članstvu, a istovremeno ga ne pružati javnosti tih država.
Naša zemlja ima sopstvenu istoriju, institucije, kulturni identitet i građane sposobne da samostalno razmišljaju, procjenjuju rad svojih političkih predstavnika i odlučuju o svojoj demokratskoj budućnosti. Naša težnja ka članstvu u Evropskoj uniji nije poziv da se odreknemo svog dostojanstva, niti predstavlja ovlašćenje bilo kom evropskom zvaničniku da preuzme ulogu ličnog staratelja/čobana nad našim društvom.
Ovlašćenja evropske komesarke proizlaze iz institucionalnog mandata, a ne iz bilo kakvog superiornog položaja u odnosu na građane države kandidata. Ta ovlašćenja moraju se vršiti uz uzdržanost, poštovanje i svijest o odgovornosti koju nosi javna funkcija.
Ukoliko su Vaše riječi bile zamišljene kao metafora za težak zadatak praćenja političkih dešavanja i podsticanja institucionalnih reformi, onda takvu namjeru treba pojasniti. Međutim, objašnjenje namjere ne otklanja automatski opravdanu zabrinutost izazvanu upotrijebljenim jezikom. U procesu evropskih integracija, utisak pokroviteljskog odnosa nije beznačajan komunikacijski problem. On može narušiti povjerenje javnosti u same vrijednosti koje Evropska unija nastoji da promoviše.
Zbog toga Vas javno pozivam da jasno pojasnite svoju izjavu, odnosno što ste namjeravali da poručite poređenjem sa pastiricom i stadom. Evropske integracije nikada se ne smiju poistovjećivati sa političkim starateljstvom. Uslovljavanje u procesu pristupanja legitiman je institucionalni mehanizam; jezik starateljstva nad jednim narodom sasvim je druga stvar.
Kao građanka, zalažem se za nezavisnost sudstva, tužilaštva i policije, za pravnu, suverenu i pravednu Crnu Goru, za odgovornost na svim nivoima i vladavinu prava. Pretpostavljam da dijelimo iste vrijednosti, ali ih očito različito saopštavamo. Vi zauzimate visoku institucionalnu funkciju i imate značajan uticaj na položaj države koja teži članstvu u Evropskoj uniji: stoga Vaša metafora naprosto nije dobro došla.
Iako pijete šljivovicu sa četničkim vojvodom, inače predsjednikom parlamenta Andrijom Mandićem, dijelite neke slične vrijednosti ili način komuniciranja, to Vam ne daje za pravo da se tako obraćate ostatku crnogorske javnosti.
Očekujem da će Evropska komisija ovu zabrinutost razmotriti sa ozbiljnošću koju zaslužuje i dostaviti sadržajan odgovor.
Knežević Perišić, osim Kos, pismo je dostavila i Delegaciji EU u Podgorici, kabinetu predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen, Generalnom direktoratu za susjedsku politiku i pregovore o proširenju (DG NEAR) – Sektor za Crnu Goru, Delegaciji Evropskog parlamenta za odnose sa Crnom Gorom, Odboru za spoljne poslove Evropskog parlamenta.