Desetine aviona u Evropi meta lažnih prijetnji bombama, mnoga pitanja bez odgovora

Desetine letova širom Evrope bile su ove sedmice meta prijetnji bombama. Ispostavilo se da su prijetnje bile lažne, ali su dovele do preusmjeravanja letova i primorale avio-kompanije da ulože dodatne napore da bi osigurale bezbjednost putnika i svele poremećaje u vazdušnom saobraćaju na minimum.

Lažne dojave o bombama nisu rijetka pojava, ali je neobično da ih bude toliko mnogo u tako kratkom roku. Nisu nađeni nikakvi sumnjivi predmeti, a niko nije ni povrijeđen. Ipak, ove prijetnje su izazvale zabrinutost, budući da su uslijedile poslije niza drugih incidenata u Evropi, uključujući napade na rashladne sisteme u supermarketima i pojavu dronova.

Mnoga pitanja ostaju bez odgovora: nije poznato da li su prijetnje međusobno povezane, ko ih je uputio, niti šta su time željeli da postignu. Stručnjaci za bezbjednost sastaće se sljedeće nedjelje u Briselu da bi razgovarali o mjerama za suzbijanje ovakvih uzbuna.

Zbog lažnih dojava avioni su pretresani i preusmjeravani na druge aerodrome, a u pojedinim slučajevima došlo je i do prinudnih slijetanja, pa čak i pratnje vojnih aviona.

Ipak, evropske vlasti zadužene za vazdušni saobraćaj ocjenjuju da su ove prijetnje prouzrokovale minimalne poremećaje u avijaciji.

Pored toga, bezbjednosne prijetnje u petak su primile i tri medijske kuće: javni servis Irske RTE, britanski „Skaj“ (Sky) i privatna televizija Bugarske „Nova TV“ (NOVA TV), što bi moglo da znači da se ova opasnost širi i izvan vazdušnog saobraćaja.

U subotu je italijanski ministar spoljnih poslova Antonio Tajani izjavio da su njegovi lični podaci objavljeni na „dark vebu“ (skrivenom, šifrovanom dijelu interneta), te da je izložen „prijetnjama i zastrašivanju“.

Italijanska premijerka Đorđa Meloni za ovo curenje podataka okrivila je proruske hakere.

Tajani, koji je ujedno i potpredsjednik italijanske vlade, nije precizirao o kakvim je podacima riječ, ali je napomenuo da sajber-prijetnje i dalje traju. Nije naveo ko je izveo sajber-napad, ali je indikativno to što je ponovio da italijanska vlada pruža podršku Ukrajini.

Za sada ostaje nejasno ko stoji iza prijetnji upućenih avio-kompanijama. Do toga dolazi u vrijeme pojačanih geopolitičkih tenzija, uz upozorenja nadležnih organa da Rusija možda jača takozvane hibridne prijetnje u Evropi – spoj prikrivenih i indirektnih napada, pripisivanih Moskvi, a čiji je cilj destabilizacija evropskih zemalja.

Nadležni organi nisu pripisali prijetnje nijednoj grupi niti državnom akteru, a nisu nađeni ni dokazi koji bi ove lažne dojave povezali s nekom vladom.

U imejlu s prijetnjom, koji je u četvrtak stigao na adresu aerodromskih vlasti u Rimu, a u koji je uvid imala agencija Asošijejted pres (AP), navodi se da potiče od grupe koja sebe opisuje kao antifeminističku i tvrdi da joj je meta „feministički režim“.

Još jedan evropski aerodrom primio je prijetnju sličnog sadržaja, ali nije jasno da li ona potiče od istog pošiljaoca.

Holandska vojna policija (Marechaussee) privela je u četvrtak uveče na aerodromu Shiphol u Amsterdamu jednog čovjeka zbog prijetnje avionu koji je trebalo da krene za Prag, izjavio je danas portparol te službe Doron Valin.

Nije jasno da li je ova prijetnja povezana s drugim nedavnim lažnim dojavama. Valin je naveo da se vojna policija redovno suočava s lažnim prijetnjama bombama. Avion je kasnije te večeri poletio za Prag, a privedeni čovjek je pušten.

Metju Bori iz kompanije „Osprej flajt solušns“ (Osprey Flight Solutions), koja savjetuje avio-kompanije o bezbjednosnim prijetnjama, iznio je nekoliko hipoteza o ovim incidentima – od scenarija u kojem jedna prijetnja podstiče druge (tzv. „kopiket“ incidenti), preko pojedinca ili grupe koji stoje iza više prijetnji, pa sve do operacija „hibridnog ratovanja“ koje sprovode državni akteri ili njihovi saveznici.

Činjenica da su incidenti koncentrisani u Evropi sugeriše da bi „u igru mogla biti umiješana Rusija“, kaže Bori, suosnivač kompanije i njen glavni obavještajni analitičar. 

- Ipak, moramo imati na umu da je iransko hibridno ratovanje takođe prilično aktivno u pojedinim djelovima Evrope - naveo je Bori.

Ipak, „nema razloga za uznemirenost putnika“, dodao je on, ističući da državne vlasti imaju „koordinisane mehanizme reagovanja“, koji u određenim situacijama uključuju i angažovanje borbenih aviona NATO-a da bi pratili ugrožene letjelice.

Džejkob Fank Kirkegard, viši saradnik u briselskom istraživačkom centru „Brojgel“ (Bruegel), ocijenio je da ove prijetnje predstavljaju svojevrstan „test izdržljivosti“ za evropske vlade i aerodromske službe, provjeravajući kako one reaguju i da li je njihovo djelovanje međusobno usklađeno.

Čini se da je cilj ovih prijetnji „stvaranje haosa i neizvjesnosti u pogledu pouzdanosti vazdušnog saobraćaja širom Evrope“, što bi moglo imati „lančane posljedice“ poput ekonomske štete i troškova vezanih za inspekciju, istragu i čišćenje vazduhoplova.