Politiko: Zemlje više ne žele da uđu u EU da bi postale bogatije, već zbog bezbjednosti

Zemlje koje žele da se priključe Evropskoj uniji (EU) više to ne čine kako bi postale bogatije, kao prije dvije decenije, već kako bi bile bezbjednije, s obzirom na činjenicu da se poslijeratni poredak raspada, a političari dovode u pitanje pouzdanost SAD. I bolje stojeće zemlje poput Islanda i Norveške, koje su ranije razmatrale članstvo u EU i izjasnile se protiv, sada se približavaju Evropi zbog bezbjednosti koju blok nudi. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos rekla je za briselski Politiko da je članstvo u EU oduvijek nudilo stabilnost i prosperitet evropskim državama.

- Sada vidimo da su oni van EU sve više svjesni da u svijetu konkurentskih uticaja mjesto za stolom u EU takođe nudi bezbjednost i zaštitu- rekla je Kos.

Diplomate, zvaničnici EU i nacionalni zvaničnici upoznati s procesom pristupanja kandidata za članstvo za Politiko su rekli da je tom zaokretu u velikoj mjeri doprinijela agresija Rusije na Ukrajinu, ali da je najveći katalizator bio povratak Donalda Trampa u Bijelu kuću.

Oni su, uz uslov da ostanu anonimni, rekli za briselski portal da su zemlje van EU okrenule ka Uniji Trampove carine, Nacionalna strategija bezbjednosti SAD koja okrivljuje EU za „propast civilizacije“ i Trampove prijetnje da će zauzeti Grenland.

Island je zakazao za kraj avgusta referendum o ponovnom pokretanju pregovora o članstvu u EU, a šefica diplomatije te zemlje Katrin Gunarsdotir rekla je da je privlačnost EU „njena odbrana i bezbjednost, ali i ekonomska sigurnost“ Islanda.

Puštanje bogatijih država u EU mnogo je privlačnije od talasa siromašnijih

Zvaničnici i diplomate EU kažu da bi prijem bogatijih država u klub bio mnogo privlačniji članicama Unije, u odnosu na prijem još jednog talasa siromašnijih sa istoka kontinenta.

Kako se navodi, Island i Norveška su među deset najbogatijih zemalja u svijetu, mjereno nominalnim bruto domaćim proizvodom po stanovniku, dok se Crna Gora jedva nalazi među prvih 100, a Ukrajina je na 132. mjestu, prema podacima za 2026.

Brojnim kandidatima ne ide u prilog ni to što njihove aktuelne vlade nijesu naročito posvećene osnovnim vrijednostima, poput slobode štampe, nepristrasnog pravosuđa i drugih demokratskih sloboda, pa Brisel ne želi još jednu Mađarsku ili Slovačku među članicama.

- Naravno, Islandu i Norveškoj bi bilo lakše da se pridruže. Oni su već 80 odsto tu (u EU) kada je riječ o pravu EU- rekao je jedan zvaničnik Unije, dodajući da bi se te zemlje veoma brzo pridružile ako to odluče.

Uz Trampove prijetnje preuzimanja teritorije Danske i Kanade, zemlje čija je bezbjednost ranije zavisila od članstva u NATO sada traže alternative.

- NATO ima jedan set alata, EU drugi- rekla je za Politiko liderka norveških konzervativaca Ine Eriksen Sereide, koja podržava članstvo u EU. „Došli smo do ključne tačke kada nam je članstvo u EU važno na druge načine nego ranije“, dodala je.

Inače, Norveška se prijavila za članstvo u EU 1992. godine, ali je dvije godine kasnije na referendumu odbacila članstvo. Većina Norvežana i dalje ne podržava ulazak u EU, ali je u posljednjih godinu i po dana porastao broj onih koji su za, čemu je doprinio i Trampov bijes zbog odluke da ne dobije Nobelovu nagradu.

U međuvremenu se Uniji približava i Kanada, u trgovini i na druge načine, a Velika Britanija nastoji da resetuje odnose sa EU nakon Bregzita.

Politiko dalje piše da bi Crna Gora, predvodnik na putu ka EU, i Ukrajina, „sentimentalni favorit“, mogli da završe pregovore prije nego što se Oslo ili Rejkjavik odluče. Takođe, i članice koje blokiraju proširenje od ulaska Hrvatske u EU 2013. mogle bi da nastave s takvom politikom.

Međutim, stisnute između Trampove Amerike, Rusije Vladimira Putina i Kine Sija Đinpinga, članice EU mogle bi da odluče da je njihova bezbjednost u broju.

Ruska agresija na Ukrajinu, koja je Kijev usmjerila ka Briselu, pokazuje bezbjednosnu privlačnost Unije.

S obzirom na to da je ulazak Ukrajine u NATO blokiran, pridruživanje te zemlje EU jedina je garancija na koju Kijev vjeruje da može da računa nakon prekida vatre u ratu s Rusijom.

Zvaničnici Kijeva i Brisela ukazuju da bi članstvo Ukrajine u EU bilo obostrano korisno.

- Imamo zajednički interes. Ukrajina može da ojača odbranu EU. Samo zamislite da ukrajinski graničari koji su se borili na frontu budu u misijama Fronteksa na Baltičkom moru. Nema NATO-a. Nema SAD. Postoje samo oružje, dronovi, municija. I postoji EU- rekao je savjetnik ukrajinske vlade Ivan Nagornjak.