Završena najveća paraliza vazdušnog saobraćaja u SAD-u: Preklopnici i ruteri bili preopterećeni

Američka Savezna uprava za civilno vazduhoplovstvo (FAA) ukinula je najdužu obustavu polijetanja aviona na teritoriji čitavih Sjedinjenih Američkih Država (SAD) od terorističkih napada 11. septembra 2001. godine.

Zbog velikog tehničkog kvara vazdušni saobraćaj bio je paralizovan više od četiri sata, a posljedice će se osjećati još danima.

Prema podacima sajta Flajt Aver (FlightAware), u petak je zbog poremećaja kasnilo više od 8500 letova, dok je otkazano gotovo 8000. Problemi su nastavljeni i u subotu, za koju je već otkazano više od 2000 letova prema SAD-u, iz SAD-a i unutar zemlje, dok se za više od 300 letova očekuju kašnjenja.

FAA je saopštila da je obustava uvedena zbog „vanrednih okolnosti“ izazvanih komunikacionim problemom koji je zahvatio sve centre za kontrolu vazdušnog saobraćaja u zemlji. Američki ministar unutrašnje bezbjednosti Markvejn Malin (Markwayne Mullin) naglasio je da nema nikakvih naznaka napada i da bezbjednost putnika ni u jednom trenutku nije bila ugrožena.

Posljedice su se osjetile i van Amerike

FAA je u petak u 15.54 po istočnoameričkom vremenu, odnosno u 21.54 po srednjoevropskom vremenu, objavila da se do daljeg zabranjuju sva polijetanja unutar SAD-a. U tom trenutku u vazduhu se nalazilo više od 3500 aviona. Dio njih preusmjeren je na druge aerodrome, dok su ostali nastavili prema svojim odredištima.

Nekoliko sati kasnije pojedinim avionima dozvoljeno je polijetanje sa Međunarodnog aerodroma u San Francisku, a FAA je oko 20.15 po istočnoameričkom vremenu ponovo otvorila američki vazdušni prostor.

Posljedice kvara osjetile su se i van SAD-a. Evropska organizacija za bezbjednost vazdušne plovidbe (Evrokontrol – Eurocontrol) na zahtjev FAA obustavila je sve letove prema Sjedinjenim Državama iz svojih država članica zbog tehničkih problema.

Evrokontrol okuplja 42 države, među kojima su brojne članice Evropske unije, Ujedinjeno Kraljevstvo, Ukrajina, Turska, Izrael i Maroko.

Najveći australijski međunarodni aerodrom u Sidneju takođe je do daljeg obustavio sve letove prema SAD-u, dok je kompanija Er Kanada (Air Canada) otkazala letove između Kanade i Sjedinjenih Država.

Ministar saobraćaja: Preklopnici i ruteri bili su jednostavno preopterećeni

Američki ministar saobraćaja Šon Dafi (Sean Duffy) upozorio je na konferenciji za novinare da će se posljedice obustave osjećati još nekoliko dana.

- Trebaće nam neko vrijeme da saniramo posljedice svega što se dogodilo ovog poslijepodneva- rekao je Dafi.

Desetine hiljada putnika ostale su zaglavljene na aerodromima širom zemlje. Avio-kompanije postepeno su počele da obnavljaju saobraćaj.

Delta Erlajns (Delta Air Lines) i Junajted Erlajns (United Airlines) objavili su da nastavljaju sa operacijama, dok je Amerikan Erlajns (American Airlines) saopštio da nastoji da tokom večeri realizuje što veći broj preostalih letova. DžetBlu (JetBlue) najavio je nastavak letova u subotu ujutro.

Dafi je objasnio da je do problema došlo zbog preopterećenja zastarjelog komunikacionog sistema za kontrolu vazdušnog saobraćaja.

- Riječ je o analognoj telekomunikacionoj tehnologiji. Naši preklopnici i ruteri jednostavno su bili preopterećeni podacima i prestali su da rade- rekao je.

Kvar je, prema njegovim riječima, uticao i na komunikacione i na radarske sisteme. Ministar je upozorio da je potrebna potpuna modernizacija sistema, čiju je vrijednost procijenio na oko 50 milijardi dolara.

- Sistem će nastaviti da otkazuje- upozorio je Dafi.

Za manje od dvije sedmice Dan zahvalnosti

Na pitanje da li će kvar uticati na putovanja tokom predstojećih praznika, Dafi je odgovorio da će biti potrebno vrijeme za povratak na puni kapacitet, ali da očekuje da će sistem ponovo normalno funkcionisati do najvećeg talasa putovanja za Dan zahvalnosti.

Praznični period oko Dana zahvalnosti, koji počinje za manje od dvije sedmice, tradicionalno je jedan od najprometnijih perioda godine u američkom vazdušnom saobraćaju.

Dafi je dodao da se prednost trenutno daje većim putničkim avionima u odnosu na manje letove, kako bi se saobraćaj što prije normalizovao.

Ministar unutrašnje bezbjednosti Markvejn Malin izjavio je da vlasti nijesu pronašle „nikakve dokaze“ da je riječ o sajber-napadu. Takođe je odbacio mogućnost povezanosti sa globalnim prekidom rada Majkrosoftovih (Microsoft) usluga, koji je počeo u četvrtak.

Prema Malinovim riječima, problem je nastao nakon uvođenja nove tehnologije u zastarjeli sistem za kontrolu vazdušnog saobraćaja, koji nije mogao da podnese dodatno opterećenje.

Obojica ministara naglasila su da putnici i javnost ni u jednom trenutku nijesu bili u opasnosti.

Američki predsjednik Donald Tramp (Donald Trump) u međuvremenu je zatražio od Kongresa da što prije usvoji zakon kojim bi se omogućila modernizacija kontrole vazdušnog saobraćaja, kontrolnih tornjeva, aerodromskih terminala i druge ključne infrastrukture, piše Si-En-En (CNN).

Tramp razgovarao sa senatorom

Prema izvoru upoznatom sa razgovorom, Tramp je o tome telefonski razgovarao sa republikanskim senatorom Erikom Šmitom (Eric Schmitt) prije večernjeg brifinga u Bijeloj kući.

Šmit, član Senatskog odbora za trgovinu, nauku i saobraćaj, još u septembru je predstavio zakon „Modern Skies Act“, kojim se predviđa dodatnih 30 milijardi dolara saveznih sredstava za modernizaciju američke vazduhoplovne infrastrukture.

Senator nastoji da obezbijedi da se finansiranje uključi u poseban budžetski postupak koji bi omogućio brže usvajanje zakona.

Trampova administracija još je u petak ujutro, nekoliko sati prije obustave letova, poslala Kongresu pismo u kojem je zatražila dodatnih 30 milijardi dolara za modernizaciju sistema, naveo je isti izvor.

Pismo su potpisali direktor Kancelarije za upravljanje i budžet Ras Vout (Russ Vought) i ministar saobraćaja Šon Dafi, a upućeno je rukovodstvu Senatskog odbora za budžetska sredstva.

Druga obustava polijetanja u cijelim SAD od 11. septembra 2001.

Ovo je bila tek druga obustava polijetanja na teritoriji čitavih Sjedinjenih Američkih Država od neposrednih posljedica terorističkih napada Al Kaide 11. septembra 2001. godine.

- Ovo izgleda kao najgori incident od 11. septembra, iako očigledno nije riječ o događaju uporedivih razmjera- rekao je za Bi-Bi-Si (BBC) dr Gaj Greton (Guy Gratton), vanredni profesor vazduhoplovstva na britanskom Univerzitetu u Kranfildu (Cranfield).

Greton je podsjetio na sličan incident iz 2023. godine, kada je zbog kvara sistema za obavještavanje pilota, poznatog kao NOTAM, takođe došlo do obustave polijetanja u SAD-u.

- Taj prekid trajao je sat i 52 minuta, izazvao kašnjenje oko 9500 letova i otkazivanje približno 1300 letova- rekao je.

Tadašnji kvar onemogućio je objavljivanje ključnih bezbjednosnih obavještenja za vazdušni saobraćaj, zbog čega su letovi bili obustavljeni sve dok sistem nije ponovo proradio.

Međutim, najnoviji incident trajao je znatno duže od onog iz 2023. godine i izazvao još veći poremećaj u američkom i međunarodnom vazdušnom saobraćaju.