CDT: Evropske integracije traju više od dvije decenije – ključno pitanje nije kada, već kakva će Crna Gora ući u EU

Crna Gora je na put ka Evropskoj uniji krenula još prije obnove nezavisnosti, a nakon više od dvije decenije pregovora ključno pitanje više nije kada će postati članica, već da li će u Uniju ući kao suštinski reformisana i bolja država, ocijenjeno je u analizi Centra za demokratsku tranziciju (CDT).

Analiza je pripremljena u okviru dijaloga koji CDT, u saradnji sa Institutom Damar, pokreće povodom 20 godina obnove nezavisnosti.

U dokumentu se podsjeća da su pregovori o Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju (SSP) započeti još 2005. godine u okviru državne zajednice Srbija i Crna Gora, dok je nakon obnove nezavisnosti Crna Gora dobila mandat za direktne pregovore. SSP je potpisan u oktobru 2007, a stupio je na snagu u maju 2010. godine.

Crna Gora je zahtjev za članstvo u EU predala u decembru 2008, a status kandidatkinje dobila je u decembru 2011. Prva međuvladina konferencija, kojom su zvanično otvoreni pristupni pregovori, održana je u junu 2012, nakon čega su do 2020. otvorena sva pregovaračka poglavlja, ali su samo tri privremeno zatvorena.

Iz CDT-a podsjećaju da je politika proširenja EU u periodu od 2014. do 2019. bila u drugom planu, dok je ruska agresija na Ukrajinu 2022. godine vratila proširenje među prioritete Unije.

– To je omogućilo Crnoj Gori da ubrza reforme i približi se članstvu, ali ta šansa tada nije iskorišćena – navodi se u analizi.

Kao značajna prekretnica označen je jun 2024. godine, kada je Crna Gora dobila pozitivan Izvještaj o ispunjenosti privremenih mjerila za oblast vladavine prava (IBAR), čime je otvoren put ka završnoj fazi pregovora.

Iako aktuelna vlast najavljuje članstvo do 2028. godine, iz evropskih institucija, kako se ističe, kontinuirano dolaze poruke da su neophodni održivi i na zaslugama zasnovani rezultati, posebno u oblasti vladavine prava.

Analiza ukazuje i na nedostatke u samom procesu pregovora, prije svega u pogledu transparentnosti i inkluzivnosti.

– Zakonodavna dinamika u Skupštini nije dovoljno transparentna, niti se zakoni u završnici pregovora pripremaju na inkluzivan način – navodi se u dokumentu.

Posebno se problematizuje i narativ vlasti prema kritičarima procesa.

– Završnu fazu pregovora prati narativ u kojem se kritičari često predstavljaju kao anti-EU orijentisani i nepatriotski, iako među njima ima opozicionih partija, organizacija civilnog društva, medija i građana koji izražavaju zabrinutost zbog kvaliteta reformi – navodi CDT.

U analizi se otvara i pitanje mogućeg modela budućeg članstva, uključujući i scenarije u kojima bi države članice imale ograničena prava odlučivanja.

Zaključuje se da je ključni faktor uspjeha evropskog puta vjerodostojnost i kredibilitet reformi.

– Samo kroz suštinske, dosljedne i održive reforme može se ostvariti puni transformativni potencijal evropskih integracija. Upravo tu se nalazi linija koju Crna Gora još nije odlučno prešla, ali koja ostaje dostižna – navodi se u analizi CDT-a.