CGO: U riziku više od 15 miliona eura iz EU fondova zbog kašnjenja reformi

Centar za građansko obrazovanje (CGO) upozorio je na ozbiljan rizik od gubitka dijela finansijskih sredstava koje je Evropska unija opredijelila za Crnu Goru kroz Plan rasta za Zapadni Balkan, usljed kašnjenja i neispunjavanja obaveza iz Reformske agende 2024–2027.

Iz CGO-a navode da ovaj rizik proizlazi iz činjenice da isplata sredstava direktno zavisi od realizacije reformskih mjera, te podsjećaju da kašnjenja postoje u sva tri dosadašnja izvještajna perioda.

- Posebno zabrinjava podatak da je ostalo još pet neispunjenih obaveza iz drugog polugodišnjeg perioda, za koje je krajnji rok kraj ovog mjeseca - dodaje se. 

CGO ističe da je interesovanje javnosti opravdano, ali upozorava i na prisutne manipulacije, zbog čega smatraju važnim da se činjenice predstave jasno i u punom kontekstu.

- Za drugi izvještajni period bilo je predviđeno 11 reformskih koraka ukupne vrijednosti oko 22,5 miliona eura. Crna Gora je do sada realizovala šest mjera, čime je obezbijeđeno oko 7,5 miliona eura, dok više od 15 miliona eura ostaje pod znakom pitanja i zavisi od spremnosti institucija da ispune preostale obaveze do kraja mjeseca - ističe se u saopštenju. 

Od pet zaostalih koraka, tri su, kako se pojašnjava, iz oblasti poslovnog okruženja i razvoja privatnog sektora, a dva iz oblasti temeljnih prava i vladavine prava.

- Jedan od ključnih koraka odnosi se na korporativno upravljanje i odgovornost, uključujući izmjene Zakona o privrednim društvima ili donošenje novog zakona i podzakonskih akata radi unapređenja upravljačkih struktura u državnim preduzećima. Nadležni organ je Ministarstvo finansija, uz druga resorna ministarstva - navodi se. 

Vlada je, kako se podsjeća, u Drugom polugodišnjem izvještaju navela da su pripremljeni nacrti zakona i politike državnog vlasništva, ali da je njihovo usvajanje odloženo zbog produženog usaglašavanja. U Trećem izvještaju istaknuto je da su nacrti spremni i da je proces javnih konsultacija završen. Prijedlog zakona je utvrđen 26. februara 2026. godine i nalazi se u skupštinskoj proceduri, dok Strategija korporativnog upravljanja još nije usvojena.

CGO navodi da postoji mogućnost da normativni okvir bude usvojen u roku, ali da konačna ocjena Evropske komisije ostaje neizvjesna, što direktno utiče na isplatu oko 4,6 miliona eura.

Drugi reformski korak odnosi se na unapređenje antikorupcijskog okvira kroz izmjene Zakona o sprječavanju korupcije i Zakona o javnim nabavkama. Iako je tekst zakona upućen Evropskoj komisiji još u julu 2025. godine, mišljenje se i dalje čeka.

Prijedlog zakona o sprečavanju korupcije nalazi se u skupštinskoj proceduri i postoji mogućnost njegovog usvajanja do kraja juna, dok izmjene Zakona o javnim nabavkama još nijesu ušle u proceduru. CGO upozorava da bi usvajanje ovako važnih zakona bez javne rasprave bilo štetno za demokratske procese.

Za ovaj reformski korak nadležni su Ministarstvo pravde i Agencija za sprečavanje korupcije, a njegova realizacija vezana je za oko 2,3 miliona eura.

Treći korak odnosi se na unapređenje sistema registracije privrednih subjekata, uključujući preciznije definisanje statusa firmi i usklađivanje registara. Iako je normativni okvir usvojen i primjena počela početkom 2026. godine, uvođenje Integrisanog sistema za upravljanje prihodima (IRMS) izazvalo je ozbiljne probleme u praksi.

Zabilježene su poteškoće u registraciji novih preduzeća, kao i produžavanje rokova za poreske obaveze. CGO navodi da je proces bio nedovoljno pripremljen, što potvrđuje i otvoreno pismo koje je za jedan dan podržalo više od 500 računovođa.

Za ovaj korak nadležno je Ministarstvo ekonomskog razvoja, a njegova realizacija povezana je sa oko 1,2 miliona eura.

CGO zaključuje da pokušaji realizacije reformi neposredno pred istekom rokova ne ugrožavaju samo pristup finansijskim sredstvima, već i kvalitet i održivost reformi.

Kako ističu, ozbiljne institucionalne promjene zahtijevaju pažljivo planiranje, dok ubrzane i improvizovane procedure ne mogu obezbijediti dugoročne rezultate.