Novi Zakon o hemikalijama: Kazne do 60.000 eura, obavezna registracija i stroža kontrola opasnih supstanci

Novi Zakon o hemikalijama, koji je stupio na snagu 11. avgusta, donosi značajne promjene za crnogorsku privredu, uključujući obaveznu registraciju određenih hemikalija, stroža pravila njihovog označavanja, skladištenja i stavljanja na tržište, kao i znatno veće novčane kazne za nepoštovanje propisa. Cilj novih zakonskih rješenja je unapređenje zaštite zdravlja ljudi i životne sredine, uz dalje usklađivanje sa standardima Evropske unije, saopšteno je na okruglom stolu koji su organizovali Privredna komora Crne Gore i Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera.

Na skupu, održanom 19. oktobra, predstavnicima privrede predstavljene su ključne novine i obaveze koje proizilaze iz primjene zakona, sa posebnim osvrtom na odgovornost proizvođača, uvoznika, distributera i drugih učesnika u lancu snabdijevanja hemikalijama.

Sekretarka Koordinacionog odbora za energetsku efikasnost i zaštitu životne sredine u Privrednoj komori Crne Gore Milena Rmuš istakla je da je pravovremeno informisanje privrednika od presudnog značaja za uspješnu primjenu novih propisa.

– Sa aspekta privrede, posebno je važno obezbijediti jasno razumijevanje regulatornih zahtjeva, naročito u dijelu registracije hemikalija, razmjene informacija duž lanca snabdijevanja, kao i odgovornosti privrednih subjekata u pogledu bezbjednog upravljanja hemikalijama i njihovog stavljanja na tržište – kazala je Rmuš.

Posebno je ukazala na potrebu praćenja supstanci koje izazivaju visoku zabrinutost (SVHC), njihove identifikacije i mogućnosti zamjene bezbjednijim alternativama.

Vršiteljka dužnosti generalne direktorice Direktorata za ekologiju Lana Radunović naglasila je da novi zakon predstavlja važan korak u modernizaciji regulatornog sistema i njegovom usklađivanju sa evropskim standardima.

– Cilj je da se obezbijedi odgovornije i efikasnije upravljanje hemikalijama, unaprijedi informisanost o njihovim svojstvima i rizicima i dodatno osnaži sistem zaštite zdravlja ljudi i životne sredine – poručila je Radunović.

Ukida se jedna dozvola, ali ostaju stroge obaveze

Predstavnica Direktorata za ekologiju Andrea Jovović predstavila je najvažnije zakonske novine koje se odnose na klasifikaciju, označavanje, pakovanje, proizvodnju, upotrebu, ispitivanje, uvoz, izvoz i stavljanje hemikalija na tržište.

Jedna od značajnijih promjena je ukidanje posebne dozvole za slobodan promet opasnih hemikalija, koju dobavljači više ne moraju pribavljati od Agencije za zaštitu životne sredine.

Ipak, pojednostavljenje administrativnih procedura ne znači i smanjenje odgovornosti privrednih subjekata, koji su i dalje dužni da poštuju propise o bezbjednom upravljanju, označavanju i skladištenju hemikalija.

Za proizvođače i uvoznike posebno je važna obaveza upisa u Registar hemikalija za supstance koje se proizvode ili stavljaju na tržište u količinama većim od jedne tone godišnje, uz zakonom predviđene izuzetke.

Zahtjevi se podnose Agenciji za zaštitu životne sredine do 31. marta tekuće godine, za prethodnu godinu.

Za određene supstance koje se uvoze i stavljaju na tržište u količinama od najmanje deset tona godišnje propisana je i obaveza dostavljanja izvještaja o bezbjednosti hemikalije.

Kazne za nepoštovanje zakona do 60.000 eura

Novi zakon predviđa znatno strože novčane sankcije za kršenje propisa.

Prema predstavljenim zakonskim rješenjima, kazne iznose:

• Od 10.000 do 60.000 eura za pravna lica;
• Od 3.000 do 8.000 eura za odgovorna lica;
• Od 5.000 do 20.000 eura za preduzetnike;
• Od 1.000 do 8.000 eura za fizička lica.

Dobavljači su obavezni da vode detaljnu evidenciju o identitetu hemikalija, isporučenim količinama, distributerima i drugim korisnicima, kao i o podacima korišćenim za njihovu klasifikaciju, označavanje i pakovanje.

Dokumentacija se mora čuvati najmanje deset godina nakon posljednje proizvodnje, stavljanja na tržište ili upotrebe hemikalije.

Distributeri su dužni da provjeravaju usklađenost proizvoda sa propisima, dostavljaju bezbjednosne listove i obezbijede pravilno skladištenje, dok dalji korisnici imaju obavezu da dobavljače informišu o načinu korišćenja hemikalija.

Digitalne etikete i pasoši proizvoda

Među novinama je i mogućnost digitalnog označavanja hemikalija, kao dopune obaveznoj fizičkoj etiketi.

Digitalna etiketa omogućiće besplatan pristup informacijama o proizvodu, bez registracije korisnika, uz zaštitu njihove privatnosti i obezbjeđivanje dugoročne dostupnosti podataka.

Za pojedine zahtjeve koji se odnose na klasifikaciju, označavanje i digitalna rješenja predviđeni su prelazni rokovi tokom 2026, 2028. i 2029. godine.

Poseban segment zakona odnosi se na detergente, za koje je predviđeno uvođenje digitalnog pasoša proizvoda u slučajevima propisanim posebnim pravilima.

Taj dokument biće dostupan putem digitalnog nosača podataka na ambalaži, etiketi ili pratećoj dokumentaciji.

Pravilnik o stavljanju na tržište, označavanju i ispitivanju biorazgradljivosti detergenata i površinski aktivnih supstanci već je donesen, a njegova primjena počinje 23. septembra 2029. godine.

Posebna kontrola supstanci opasnih po zdravlje i životnu sredinu

Predstavnica Ministarstva Jelena Kovačević ukazala je na odredbe koje regulišu supstance koje izazivaju visoku zabrinutost (SVHC), među kojima su karcinogene, mutagene, reproduktivno toksične i druge posebno rizične supstance.

Naglasila je značaj njihovog identifikovanja, praćenja i procjene rizika, kao i mogućnosti zamjene manje opasnim alternativama.

Kako je saopšteno, Crna Gora pripremila je poseban plan implementacije radi usklađivanja sa pravilima o autorizaciji iz Priloga XIV evropske uredbe REACH.

Važan dio obaveza odnosi se i na bezbjednosne listove, koje dobavljači moraju dostavljati za propisane kategorije hemikalija.

Ti dokumenti moraju biti dostupni besplatno, na crnogorskom jeziku, u štampanoj ili elektronskoj formi, redovno ažurirani i usklađeni sa informacijama na etiketama.

Poslodavci su, takođe, obavezni da zaposlenima, njihovim predstavnicima i sindikatima omoguće pristup relevantnim informacijama o bezbjednom korišćenju hemikalija.

Privrednicima preporučeno da odmah počnu pripreme

Predstavnice Ministarstva pozvale su privredne subjekte da ne čekaju isteke prelaznih rokova, već da pravovremeno provjere usklađenost poslovanja sa novim zakonskim zahtjevima.

– Privredni subjekti treba već sada da provjere klasifikaciju i označavanje svojih proizvoda, ažuriraju bezbjednosne listove, urede evidencije i prate rokove za nove klase opasnosti i digitalna rješenja – poručile su predstavnice Ministarstva.

Za dodatna pojašnjenja privrednicima je na raspolaganju Helpdesk Agencije za zaštitu životne sredine, putem mejl adrese help-desk@epa.org.me.

Tokom diskusije predstavnici poslovne zajednice ukazali su na nedoumice u primjeni pojedinih odredaba i potrebu za dodatnim stručnim pojašnjenjima.

Iz Ministarstva i Privredne komore najavili su organizovanje novih edukativnih skupova, kako bi se privrednicima omogućilo da blagovremeno ispune zakonske obaveze i prilagode poslovanje evropskim standardima u oblasti upravljanja hemikalijama.