Hrvatski mediji: Ursula ga otresla, Picula ga živcira, Bugari ga guraju u provaliju – otpisuje li konačno Evropa Vučića?

Predsjednik Srbije i gospodar svih poluga vlasti u toj zemlji, poznat kao majstor sjedenja na više stolica, u odnosima s Evropskom unijom dosad je uglavnom uspijevao održavati delikatnu ravnotežu.

Srbija je formalno ostajala na evropskom putu, Brisel je nastavljao saradnju s Beogradom, a Aleksandar Vučić je održavao bliske odnose s Moskvom i Pekingom, paralelno s time kod kuće se suočavajući sa sve ozbiljnijim kritikama zbog stanja demokratije i vladavine prava.

Međutim, posljednjih mjeseci sve je više znakova da se ovaj odnos mijenja. Najnovija je odluka predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen da posjeti Albaniju, Kosovo, Crnu Goru i Sjevernu Makedoniju tokom svoje predstojeće turneje po Zapadnom Balkanu, ali ne i Srbiju i Bosnu i Hercegovinu, piše tportal.hr.

Zvanično objašnjenje Brisela je da se u ove dvije zemlje održavaju izbori i namjera predsjednice Komisije da ih posjeti kasnije. Ali u Srbiji je odluka odmah dobila mnogo šire političko značenje.

Erik Gordi, politički analitičar sa Londonskog univerzitetskog koledža, komentarisao je ovu temu za N1, ocjenjujući da evropske institucije više ne gledaju na Vučića i njegovu Srpsku naprednu stranku na isti način kao ranije i da je slika srpske vlade kao predvidljivog partnera EU ozbiljno narušena.

Takvo tumačenje ne može se potvrditi kao zvanična politika EU. Ali odluka Ursule fon der Lajen ne dolazi izolovano, već se uklapa u niz događaja koji pokazuju sve zategnutiji odnos između Beograda i Brisela.

Mladićeva sahrana postala nova prekretnica

Nedavna sahrana Ratka Mladića, bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske, koga je međunarodni tribunal osudio na doživotni zatvor za genocid u Srebrenici i zločine protiv čovječnosti, izazvala je posebno snažnu reakciju evropskih institucija.

Mladićevo tijelo je prevezeno u Beograd državnim avionom, a njegov kovčeg je dočekan vojnom počasnom gardom. Sahrani su prisustvovali i visoki srpski zvaničnici. Reakcija Brisela, iako tradicionalno troma u početku, bila je neobično direktna u drugom talasu.

Fon der Lajen je rekla da ju je ono što je vidjela na sahrani užasnulo i naglasila da veličanje ratnih zločinaca nema mjesta u Evropskoj uniji. Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Kosta je takođe kritikovao to, dok je evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala planiranu posjetu Srbiji nakon što je Mladićevo tijelo prebačeno u Beograd državnim avionom.

Ni Vučić nije ostao ravnodušan. Nakon Kosove odluke da otkaže posjetu Srbiji, odbrusio je: „Reći ćete mi šta ćemo raditi u našoj zemlji“ i dodao da se „mi Srbi bojimo Boga, a ne Marte Kos“. Nije precizirao da li se, bogami, plaši zatvaranja evropske slavine iz koje je Srbija, otkako je on predsjednik, dobila najmanje četiri milijarde eura nevraćene pomoći.

Picula omražen i u Beogradu

Ne zaboravimo – ozbiljne tenzije su počele sredinom ove godine, kada je Evropski parlament u svom redovnom izvještaju upozorio da je napredak Srbije ka članstvu zaustavljen zbog regresije u oblasti demokratije i nedovoljnog napretka u reformama vladavine prava. U prozivanju je predvodio hrvatski poslanik Evropskog parlamenta Tonino Picula, koji je odranije omražen u Beogradu, izaslanik Evropskog parlamenta za proširenje, a nakon Mladićeve sahrane otvoreno je pitao da li treba obustaviti pregovore između Srbije i EU.

Iako je Vučić ova prozivanja iz Strazbura amortizovao u rekordnom roku otrčavši kod Makrona da ga podsjeti da je Srbija ostavila mnogo novca za te Rafale, a francuski predsjednik se čak i slikao s njim u septembru i slao pomiriteljske poruke, čini se da je lavina koju je zakotrljao studentski pokret, a njegovi predstavnici, sjećate se, tada su trčali sve do Strazbura, ipak veći problem za Vučića nego što je mislio.

Naime, studenti su postali akter predstojećih izbora 25. oktobra, a paralelno s tim, u Briselu je počeo obrnut proces. Andrej Kovačev, poslanik Evropskog parlamenta iz redova bugarskog GERB-a, stranke bivšeg premijera Bojka Borisova, objavio je da je pokrenut proces izbacivanja Srpske napredne stranke iz EPP-a. „Dosta je bilo, previše smo čekali“, rekao je šef bugarske delegacije običnog naroda.

Poslije Orbana, ništa nije isto

Gordi za N1 ovaj preokret pripisuje padu Viktora Orbana u Mađarskoj, koji je fundamentalno promijenio regionalnu geopolitiku i konačno objasnio Briselu da više ne mora da se drži dokazanih autokrata. Pogotovo kada nijesu u stanju da isporuče ono što se od njih traži, što je, u slučaju Vučića, jeftin litijum.

„Orban je istorija, kao i cijela njegova mreža krajnje desničarskih pokreta širom Evrope, i to više nije faktor.“ „Druga stvar za koju mislim da se dešava jeste da Evropska unija nije uvjerena da on može da obezbijedi projekat Jadar za njih. Sve stvari koje je imao i koje su ih držale na njegovoj strani više ne funkcionišu“, kaže Gordi.

Briselu sve teže da ignoriše šta se dešava u Srbiji

Godinama je stav EU prema Vučiću bio izuzetno pragmatičan. Srbija je ključna zemlja na Zapadnom Balkanu, a Brisel je zabrinut za stabilnost regiona, dijalog između Beograda i Prištine i sprečavanje jačeg ruskog i kineskog uticaja.

Pri tome je Vučić mogao da ponudi upravo ono što je njegovim evropskim partnerima bilo potrebno: dijalog, kontrolu političkih procesa i obećanje da Srbija, bez obzira na veze s Moskvom i Pekingom, neće napustiti svoj evropski put na duži rok. Međutim, cijena takvog pristupa postaje sve vidljivija.

Sve je više indikacija da se Vučić suočava sa otvorenijim kritikama u evropskim prijestonicama i institucijama nego ranije, i da je Brisel manje sklon javnom sukobu s Beogradom. Otkazane ili odložene posjete same po sebi ne predstavljaju prekid odnosa. Ali diplomatija podrazumijeva i odluku da se negdje ne pošalje poruka.

Kada se ovoj kritici stanja demokratije dodaju zahtjevi za istragu policijskog nasilja, stagnacija pregovora o pristupanju i izuzetno negativne reakcije evropskog rukovodstva na stav srpskih vlasti prema Mladićevoj sahrani, postaje jasno da su odnosi ušli u znatno hladniju fazu.

Pitanje stoga više nije samo koliko je Srbija daleko od članstva u Evropskoj uniji, već , koliko je sigurno da će na tom putu zaobići Aleksandra Vučića.