Raste uticaj SAD na Balkanu – u evropskoj sferi interesa
Sjedinjene Američke Države koriste transformaciju evropskog energetskog snabdijevanja kako bi proširile svoj uticaj na Balkanu, dok u Briselu raste zabrinutost da bi Evropa staru zavisnost mogla zamijeniti novom, piše njemački list „Kelner Štatancajger“.
Projekat Južna interkonekcija ima strateški značaj za Bosnu i Hercegovinu, navodi list iz Kelna. Budući gasovod, dug 236 kilometara, čija se vrijednost procjenjuje na milijardu i po dolara, finansiraće, izgraditi i njime upravljati američka kompanija AAFS Infrastructure and Energy LLC. Ta kompanija ima bliske veze sa okruženjem predsjednika SAD Donalda Trampa, a američki ministar energetike Kris Rajt izjavio je da će projekat imati podršku administracije u Vašingtonu.
„Kelner Štatancajger“ podsjeća da BiH trenutno gotovo sav gas koji joj je potreban uvozi iz Rusije gasovodom Turski tok, preko Bugarske i Srbije. Puštanjem u rad Južne interkonekcije, planiranim za 2028. godinu, BiH bi prvi put dobila direktan pristup izvorima gasa koji nijesu ruski.
Sredstva EU stižu sporo, SAD u međuvremenu sklapaju poslove
Njemački list, međutim, ukazuje da je vlada u Sarajevu posebnim zakonom i bez javnog tendera američkoj kompaniji dodijelila tridesetogodišnju koncesiju za izgradnju i upravljanje gasovodom. To se, piše list, nije dopalo Briselu.
- Evropska unija upozorava da zaobilaženje standardnih procedura javnih nabavki može ugroziti integraciju zemlje u evropsko energetsko tržište i otežati pristup sredstvima iz Razvojnog plana EU za Zapadni Balkan- piše „Kelner Štatancajger“.
Uprkos tim rezervama, američke investicije u regionu uglavnom su dobrodošle. Mnoge zemlje Zapadnog Balkana i dalje u velikoj mjeri zavise od ruskog gasa. Njihova energetska infrastruktura je zastarjela, a evropska sredstva za modernizaciju mreža stižu sporo.
U tekstu se podsjeća da pregovori o pristupanju Evropskoj uniji napreduju veoma sporo, iako je, kako se navodi, ruska agresija na Ukrajinu povećala bezbjednosni i energetski značaj Zapadnog Balkana.
- Sjedinjene Američke Države u međuvremenu sklapaju poslove. Američki Kongres je u februaru usvojio zakon pod nazivom Western Balkans Democracy and Prosperity Act, čiji je cilj produbljivanje ekonomske saradnje sa zemljama regiona i podsticanje američkih ulaganja, pri čemu tečni prirodni gas ima ključnu ulogu- navodi njemački list.
Gas dio šire američke strategije
Američki tečni prirodni gas pomaže da se zamijeni ruski, ali, kako se navodi u tekstu, „s druge strane raste zabrinutost da Evropa ulazi u novu stratešku zavisnost – ne samo ekonomsku, već i geopolitičku“.
Istovremeno, američka energetska ofanziva dio je šire strategije.
- Američke kompanije ulažu na Balkanu i u digitalnu infrastrukturu kako bi potisnule kineske dobavljače poput Huaveija i ZTE-a. Paralelno s tim, SAD jačaju i svoje vojno prisustvo u regionu.
„Kelner Štatancajger“ zaključuje:
- Energetska, infrastrukturna i odbrambena politika sve se više isprepliću. Dok Evropska unija sporo napreduje u procesu proširenja, Sjedinjene Američke Države kroz isporuke tečnog prirodnog gasa i strateške investicije ostvaruju sve veći uticaj u regionu koji se, nakon završetka Hladnog rata, dugo smatrao evropskom sferom interesa.