Savjet Evrope: U Srbiji porast nasilja nad kritičarima vlasti i novinarima

U Srbiji je zabilježen porast nasilja nad novinarima i kritičarima vlasti, ocijenio je komesar Savjeta Evrope Majkl O’Flerti nakon posjete toj državi.

U pisanoj izjavi komesar navodi da je njegova posjeta od 18. do 21. maja bila usmjerena na pitanja koja se odnose na pravo na slobodu izražavanja, uključujući slobodu medija, i pravo na mirno okupljanje, kao i na zaštitu građanskog prostora.

O’Flerti je dobio izvještaje i o nasilnoj reakciji vlasti na javna okupljanja i studentske proteste koji su izbili zbog smrti 16 osoba u tragediji u Novom Sadu u novembru 2024. godine.

- Postoje brojni izvještaji o prekomjernoj upotrebi sile od strane policije, kao i o hapšenjima mirnih demonstranata i ponižavajućem postupanju u pritvoru. Takođe postoje izvještaji o tome da policija štiti neidentifikovane, često maskirane napadače na novinare i demonstrante - navodi komesar u izjavi.

O’Flerti je izrazio zabrinutost zbog toga što još uvijek nije pokrenuta zvanična istraga o navodnom napadu zvučnim oružjem tokom antivladinog protesta 15. marta 2025. godine.

Komesar smatra da je aktuelna klima nekažnjivosti za neprofesionalno postupanje policije narušila društveno povjerenje u organe reda i druge javne vlasti.

On je ocijenio da se opšta situacija za građanski prostor u Srbiji naglo pogoršala od njegove posljednje posjete.

- Organizacije civilnog društva, posebno one koje se bave ljudskim pravima, borbom protiv korupcije i praćenjem izbora, redovno se u provladinim medijima, ali i od strane pojedinih visokih zvaničnika, predstavljaju kao „izdajnici“ ili „strani agenti“ - stoji u izjavi Majkla O’Flertija.

Zvaničnik Savjeta Evrope ukazao je da sa zabrinutošću bilježi izvještaje da javno odavanje pošte žrtvama tragedije u Novom Sadu može dovesti do gubitka posla u javnom sektoru, kao i do zastrašivanja i uznemiravanja.

O’Flerti je izrazio zabrinutost zbog fizičkih napada i prijetnji po bezbjednost novinara i njihovih porodica, kao i zbog izostanka reakcije policije.

On podsjeća da je svega pet od oko 200 evidentiranih napada na novinare tokom 2024. i 2025. godine procesuirano pravosnažnim sudskim presudama.

Medijsko okruženje dodatno je ugroženo velikim brojem SLAPP tužbi (zloupotreba sudskih postupaka) usmjerenih protiv novinara, posebno onih koji izvještavaju o studentskim protestima i tekućim istragama o korupciji, naveo je komesar Savjeta Evrope.

Majkl O’Flerti je apelovao da se preporuke Venecijanske komisije u vezi sa izmjenama pet pravosudnih zakona u potpunosti i dosljedno sprovedu, naročito u pogledu očuvanja autonomije tužilaštva.

U opštim zapažanjima, komesar je izrazio zabrinutost zbog polarizacije u Srbiji i pozvao vlast da stvori povoljan ambijent za slobodnu debatu i učešće javnosti.

Tokom posjete od 18. do 21. maja, O’Flerti se sastao sa republičkom javnom tužiteljkom Zagorkom Dolovac, zaštitnikom građana Zoranom Pašalićem i povjerenikom za zaštitu ravnopravnosti Milanom Antonijevićem.

Takođe je održao sastanke sa brojnim predstavnicima civilnog društva, medija i akademske zajednice.

Kako se navodi u izjavi komesara Savjeta Evrope, sastanci su otkazali ministar pravde i ministar za ljudska i manjinska prava, kao i predstavnik Ministarstva unutrašnjih poslova.