Jačanje medijske pismenosti ključni alat za suprotstavljanje štetnim narativima

Govor mržnje na Zapadnom Balkanu postaje normalizovan u javnom prostoru, dok nedostatak medijske pismenosti dodatno otežava njegovo prepoznavanje i suzbijanje, ocijenjeno je na panelu „Govor mržnje i medijska pismenost, koji je organizovao Centar za građansko obrazovanje (CGO).

Istaknuto je da je potreban kontinuiran i koordinisan pristup u suprostavljanju štetnim narativima, smanjenju društvenih podjela i osiguranju uslova da mediji služe javnom interesu.

- Fokus panela bio je na sve izraženijem govoru mržnje u javnom prostoru, slabostima institucionalnih odgovora i značaju jačanja medijske pismenosti kao ključnog alata za suprotstavljanje štetnim narativima - navode iz CGO-a.

Učesnici su, dodaju, bili predstavnici nevladinih organizacija, fondacija i medija iz Crne Gore, Albanije, Bosne i Hercegovine, Sjeverne Makedonije i Srbije, a zajednička nit zabrinjavajući trendovi koji svoju refleksiju imaju kroz političke pritiske na medije i kritičare, širenje dezinformacija, normalizaciju govora mržnje i lošu zaštitu novinara i drugih javnih aktera.

Predsjednica Centra za istraživačko novinarstvo iz Podgorice, Milka Tadić-Mijović, naglasila je da su neriješeni napadi na novinare među najozbiljnijim problemima u medijskom sektoru u Crnoj Gori, te podsjetila na ubistvo Duška Jovanovića i ranjavanje Olivere Lakić.

- Novinari su izloženi pritiscima i zastrašivanju od strane političkih struktura, a poseban problem predstavljaju neregistrovani onlajn portali koji šire dezinformacije i propagandu, čime se dodatno podriva povjerenje javnosti u medije - ocijenila je Tadić-Mijović.

Govoreći o problemima sa kojima se suočavaju mediji u BiH, izvršna direktorica Fondacije Mediacentar iz Sarajeva Maida Muminović istakla je da snažni politički i ekonomski pritisci sužavaju prostor za nezavisno novinarstvo.

- Politička instrumentalizacija medija i uvođenje restriktivnih zakonskih rješenja koja dodatno ograničavaju slobodu izražavanja i podstiču autocenzuru. Istovremeno, nedostatak transparentnosti u vlasništvu i finansiranju, kao i slabljenje profesionalnih standarda, doprinose nepovjerenju javnosti i udaljavanju medija od njihove osnovne uloge - služenja javnom interesu - kazala je Muminović.

Na znažnu povezanost političkih i ekonomskih interesa sa medijskim vlasništvom u Albaniji ukazao je Diego Abedinaj, projektni koordinator Tirana centra za novinarsku izuzetnost (TCJE). 

- Takva situacija stvara finansijsku zavisnost koja vodi autocenzuri i slabljenju uredničke nezavisnosti, dok politička polarizacija dodatno doprinosi normalizaciji govora mržnje u javnom prostoru. Na to se nadovezuje nedostatak medijske pismenosti, zbog čega publika ostaje ranjiva na manipulacije i dezinformacije - naveo je on.

Slične trendove primjećuju i organizacije u Srbiji. Ivana Lalić-Majdak, projektna koordinatorka fondacije „Pravo na sliku i reč“ iz Beograda, akcentovala je značajan rast govora mržnje i štetnih narativa u posljednjih godinu i po dana. 

- Rodno zasnovani i etnički obrasci mržnje sve češće se koriste u napadima na studente, aktiviste, novinare i organizacije civilnog društva u Srbiji, dok regulatorni okvir često ne obezbjeđuje odgovornost za medije koji krše profesionalne i zakonske standarde - upozorila je Lalić-Majdak.

Da je govor mržnje ozbiljan društveni problem i u Sjevernoj Makedoniji istakla je Biljana Bejkova, izvršna menadžerka NVO Info-centar iz Skoplja. 

- Ovo je izraženo kada je usmjeren prema etničkim zajednicama, LGBTI+ osobama i ženama u javnom životu. Iako pravni okvir postoji, njegova primjena ostaje nedosljedna i uglavnom reaktivna. Bez snažnije institucionalne odgovornosti i sistemskog ulaganja u medijsku pismenost štetni narativi će nastaviti da produbljuju društvene podjele - ocijenila je Bejkova.

Panelisti, zajedno sa učesnicima koji su aktivno doprinijeli diskusiji, uz moderaciju Zvezdane Kovač, direktorke za strategiju i komunikacije u CGO-u, jasno su istakli da je borba protiv govora mržnje neodvojivo povezana sa razvojem medijske pismenosti, jačanjem profesionalnih standarda u medijima i povećanom odgovornošću institucija.

Naglašeno je da individualna inicijativa nije dovoljna, već da je ključna regionalna saradnja, intenzivna razmjena iskustava i sistemsko jačanje kapaciteta organizacija koje se bave unapređenjem medijskog okruženja.

Iz CGO-a napominju da je događaj okupio predstavnike organizacija sa Zapadnog Balkana čiji su projekti podržani kroz program „Unaprijeđenje medijske i informativne pismenosti za demokratsko angažovanje – MedIA-Lit“.

- Program „MedIA-Lit“ sprovodi CGO, u partnerstvu sa Helsinškim odborom za ljudska prava iz Srbije (HCHRS), Helsinškim komitetom za ljudska prava iz Sjeverne Makedonije (MHC), Tirana Centrom za novinarsku izvrsnost iz Albanije (TCJE) i Atlantskom inicijativom (AI) iz Bosne i Hercegovine, uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama Vlade Crne Gore - zaključuje se u saopštenju.