Posla sve više, a vremena sve manje - desetine miliona eura pod znakom pitanja

Centar za građansko obrazovanje (CGO) upozorava na zabrinjavajući kontinuitet slabih rezultata Vlade Crne Gore u ispunjavanju obaveza iz Reformske agende Crne Gore 2024–2027, ključnog strateškog dokumenta u okviru Plana rasta za Zapadni Balkan. 

- Ovakva dinamika ne samo da usporava reforme, odnosno sprovođenje preuzetih obaveza, već stvara i ozbiljan rizik od trajnog gubitka dijela finansijskih sredstava predviđenih ovim instrumentom Evropske unije - poručuju iz CGO-a.

Nakon što je Vlada Crne Gore, na telefonskoj sjednici usvojila Treći polugodišnji izvještaj o sprovođenju Reformske agende, kako dodaju, uslijedila je i evaluacija Evropske komisije, od koje direktno zavisi i iznos sredstava koja će Crnoj Gori biti dostupna na osnovu ostvarenih rezultata.

- CGO je već ukazao da je Vladin izvještaj obuhvatio procjenu realizacije ukupno 45 reformskih koraka - 13 prenešenih obaveza iz prethodnih perioda i 32 iz posljednjeg, ujedno i najsadržajnijeg izvještajnog ciklusa. Na žalost, sada je već ustaljena praksa značajnog odstupanja između Vladine samoevaluacije i konačne procjene Evropske komisije - ističe se u saopštenju.

Naime, kako dodaju, Vlada je ocijenila da su u potpunosti realizovana 24 od ukupno 45 reformskih koraka, što je i samo po sebi prilično skroman rezultat. 

- Međutim, evaluacija Evropske komisije taj broj dodatno koriguje, pa je pozitivnu ocjenu dobilo svega 20 mjera. Među njima su tri od pet zaostalih koraka iz prvog izvještajnog perioda, tri od osam preostalih iz drugog, te samo 14 od ukupno 32 reformska koraka iz posljednjeg perioda. Na osnovu realizacije tih 20 koraka, Crna Gora je oslobodila oko 44,2 miliona eura (od ukupne vrijednosti reformskih koraka oduzeta je suma od oko 7 odsto, na račun isplaćenih avansnih sredstava, što je slučaj prilikom svake isplate). Podsjećamo da se dio ovih sredstava odnosi na bespovratnu podršku, dok se dio isplaćuje kroz kredite sa izuzetno povoljnim kamatnim stopama - navode iz CGO-a.

Zabrinjavajuće je da, kako kažu, umjesto smanjenja zaostatka, Crna Gora kontinuirano bilježi rast broja neispunjenih obaveza, što se direktno reflektuje i na iznos povučenih sredstava, koji je znatno niži od prvobitno planiranog. 

- Zaključno sa posljednjom evaluacijom Evropske komisije, Crna Gora je ispunila 32 od ukupno 57 reformskih koraka predviđenih za dosadašnji period, odnosno svega 56 odsto planiranih obaveza - ističu iz CGO-a. 

Posebno brine, kažu, što ni nakon redovnog izvještajnog perioda i dva „popravna roka“ nijesu ispunjene sve obaveze čiji je rok istekao još u februaru 2025. godine. 

- Riječ je o dva reformska koraka iz oblasti energetske i zelene tranzicije, koja se odnose na dalje usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa EU pravilima. Evropska komisija konstatuje da ključni podzakonski akti još nijesu usvojeni i da proces punog usklađivanja i dalje traje - dodaju oni.

Time je, kako napominju, pod ozbiljnim znakom pitanja oslobađanje više od 4,5 miliona eura vezanih za ova dva reformska koraka, ukoliko njihova puna realizacija ne bude obezbijeđena do kraja godine. 

- Istovremeno, isti krajnji rok odnosi se i na preostalih 18 neispunjenih koraka iz posljednjeg izvještajnog perioda, čija ukupna vrijednost iznosi čak 48,7 miliona eura. Rizik je još izraženiji kada je riječ o pet neispunjenih koraka iz drugog izvještajnog perioda, jer njihov „grejs period“ ističe 30. juna 2026. godine, odnosno za nešto više od mjesec dana. Ukoliko se propusti i ta prilika, Crna Gora bi mogla ostati bez više od 15 miliona eura finansijske podrške - navode iz CGO-a.

Ukupno posmatrano, kako naglašavaju, Crna Gora je do sada obezbijedila isplatu približno 67,2 miliona eura, iako joj je kroz ovaj instrument u istom periodu bilo dostupno 135,6 miliona eura, što znači da je iskorišćeno je svega 49,5 odsto raspoloživih sredstava, odnosno preko 68 miliona manje nego što je bilo raspoloživo. 

- Pritom, država ulazi u izazovnu trku s vremenom, jer uz veliki broj neispunjenih koraka čiji su rokovi već probijeni, Vladu do kraja godine očekuje i dodatnih 38 novih reformskih mjera. CGO cijeni nedopustivim ovakav odnos izvršne i zakonodavne vlasti prema obavezama iz Reformske agende, posebno za državu koja istovremeno politički projektuje ambiciju da pretpristupne pregovore sa Evropskom unijom zaključi do kraja godine - ističe se u saopštenju.

Dosadašnji rezultati u okviru ovog instrumenta, kako navode, naglašavaju ozbiljan raskorak između politički projektovanih ambicija i stvarnih kapaciteta vlasti da ih sprovede, ali i izostanak odgovornosti. 

- Posebno je problematično što se rokovi i obaveze nijesu nametnuli spolja - oni su definisani u dogovoru Vlade Crne Gore i Evropske unije. Zato ovakva dinamika ne predstavlja samo kašnjenje u reformama, već i kršenje preuzetih obaveza prema evropskim partnerima. CGO podsjeća i da je sama Reformska agenda pripremana kroz netransparentan i nedovoljno inkluzivan proces, uz ograničeno uključivanje organizacija civilnog društva, što se danas očigledno reflektuje i na kvalitet i tempo njene realizacije - navode iz CGO-a.

Na potrebu drugačijeg pristupa, kažu, ukazuje i nedavno usvojeno Mišljenje Odjeljenja za vanjske odnose Evropskog ekonomskog i socijalnog odbora,, koje naglašava značaj stalne, aktivne, strukturisane i institucionalizovane uloge socijalnih partnera i organizacija civilnog društva u sprovođenju reformi finansiranih kroz EU instrumente.

- Evropske integracije ne mogu biti zatvoren proces rezervisan za uzak politički krug, jer cijenu takvog pristupa na kraju plaćaju građani i građanke - kroz izgubljeno vrijeme, propuštene reforme i desetine miliona eura koji ostaju van domašaja države. Vrijeme za „popravne rokove“ se ubrzano troši, a reforme se ne mogu nadomjestiti političkim optimizmom i govorima. Ako vlast ne promijeni pristup, Crna Gora neće izgubiti samo evropski novac, izgubiće i kredibilitet države koja tvrdi da je spremna za završnicu evropskog puta - zaključuje se u saopštenju.