Kada proširenje postane demokratska debata koja nedostaje Evropskoj uniji
Piše: Melodi Tran Tuan
Kao francuska državljanka, rođena i odrasla u Evropskoj uniji, uočavam zabrinjavajući paradoks: iako je proširenje EU među najvažnijim geopolitičkim prioritetima evropskog kontinenta, ono je gotovo u potpunosti odsutno iz javne debate u državama članicama.
Pregovori u Briselu napreduju. Zemlje Zapadnog Balkana, uključujući Crnu Goru, nastavljaju da sprovode reforme s ciljem mogućeg pristupanja do 2030. godine, ili čak i ranije, što je vremenski okvir koji redovno pominje evropska komesarka za proširenje Marta Kos. Ipak, cijeli proces i dalje prati upadljiva politička tišina koja otvara brojna pitanja.
Takav nedostatak komunikacije, bilo da je riječ o strateškom ili političkom izboru, nije bez značaja. On odražava nespremnost političkih lidera da javno govore o posljedicama proširenja. Prema nalazima Specijalnog Eurobarometra 564 (februar - mart 2025. godine), oko dvije trećine građana EU (67 odsto), smatra da nije informisano o proširenju EU, dok se samo 32 odsto izjašnjava da jeste. Isto istraživanje pokazuje jasnu povezanost između informisanosti i podrške: među onima koji smatraju da su informisani, čak 74 odsto podržava proširenje, dok je među onima koji se ne osjećaju informisano ta podrška svega 49 odsto. U takvom kontekstu, čini se da se pitanje proširenja smatra previše složenim ili osjetljivim da bi se o njemu otvoreno razgovaralo sa građanima. Istovremeno, takav pristup može podstaći nezadovoljstvo u državama kandidatima koje, nakon godina reformi i uloženih napora, počinju da dovode u pitanje iskrenost obaveza koje je Brisel preuzeo.
Trenutno ćutanje političkih elita održava neizvjesnost koja bi se, dugoročno posmatrano, mogla pokazati opasnom. Evropska unija ne može održivo graditi tako ambiciozan projekat ako svojim građanima ne objasni njegov značaj i posljedice.
Proširenje se ne može svesti na tehnokratsku vježbu ili diplomatsko pitanje rezervisano za evropske samite. Ono podrazumijeva važne političke odluke, institucionalna prilagođavanja i konkretne posljedice po budućnost Unije. Stoga bi trebalo da bude predmet otvorene, pristupačne i kontinuirane javne debate.
Prevazilaženje ovog demokratskog jaza nije isključivo odgovornost evropskih institucija i nacionalnih vlada. Organizacije civilnog društva, takođe, imaju ulogu u informisanju građanstva o ovim pitanjima. U tom pogledu, Centar za građansko obrazovanje (CGO) spreman je da sarađuje sa svim relevantnim akterima kako bi se podstakla šira i bolje informisana javna debata o proširenju, ali i poboljšala komunikacija o napretku koji su ostvarile države kandidati.
Jasnija i dosljednija komunikacija evropskih institucija i političkih lidera u državama članicama, uz razvoj javne debate koja odgovara značaju proširenja, doprinijela bi jačanju demokratskog legitimiteta ovog procesa. Proširenje se ne može odvijati u sjenci. Ono može biti uspješno samo ako se objasni, o njemu otvoreno razgovara i ako ga građani, s obje strane, prihvate kao zajednički projekat. U suprotnom, postoji rizik da postane izvor podjela, nerazumijevanja i razočaranja.
(Autorka je studentkinja master studija centralnoevropskih studija na Univerzitetu Sorbona u Parizu i međunarodna stažistkinja u Centru za građansko obrazovanje)