Alternativa za Njemačku mijenja svoju viziju Evrope: Od izlaska iz EU do reforme iznutra

Alternativa za Njemačku (AfD), stranka koja je prije više od decenije nastala kao pokret otpora euru, mijenja svoju viziju Evrope. Ključni razlog za to je rastući uticaj koji AfD i njeni desničarski saveznici ostvaruju u drugim državama. Nakon istorijske pobjede na regionalnim izborima u pokrajini Saksonija-Anhalt u septembru, AfD je, prema rezultatima nacionalnih istraživanja javnog mnjenja, postala najpopularnija stranka u zemlji. Čini se da ima realne izglede da do kraja ove decenije uđe u saveznu vladu, piše Rojters.

Takva mogućnost podstakla je unutarstranačku raspravu o tome kako uskladiti imidž protivnika političkog sistema s potrebom da stranka postane kredibilan partner potencijalnim saveznicima u Njemačkoj i izvan nje. AfD je osnovana 2013. godine kao pokret otpora finansijskoj pomoći prezaduženim članicama eurozone.

Stranka je u početku bila pokret protiv zajedničke valute, a kasnije je kritiku proširila i na samu Evropsku uniju. Ipak, najveći rast popularnosti donijelo joj je protivljenje imigraciji. Kritičari i njemačka obavještajna služba smatraju da takav politički pravac opasno zalazi u područje ksenofobije i ideja o superiornosti koje su obilježile najmračniji period njemačke istorije.

Jačanje desnice i novi politički pravac

AfD odbacuje optužbe za ekstremizam. Mnogi njeni članovi sada ističu da radikalno desničarski stavovi postaju sve prihvaćeniji i da jačanje srodnih stranaka širom Evrope otvara prostor za reformu Unije iznutra. Smatraju da je takav pristup djelotvorniji od potpunog napuštanja evropskog bloka.

- Mogućnosti za reformu EU u skladu s našom vizijom nijesu bile bolje još od završetka Drugog svjetskog rata - izjavio je poslanik AfD-a u njemačkom Bundestagu Sebastijan Minzenmajer. Ipak, pitanje napuštanja eura, koje je bilo od ključnog značaja za osnivače i prve pristalice stranke, pokazalo se kao veliki problem.

Mlađi članovi stranke, poput 29-godišnjeg Žan-Paskala Homa, koji predvodi podmladak AfD-a „Generation Deutschland“, smatraju da bi čvrst stav prema Evropi mogao da zakomplikuje najizgledniji put stranke ka ulasku u saveznu vlast. Taj put podrazumijeva saradnju s konzervativnim demohrišćanima (CDU) Fridriha Merca, koji takvu koaliciju za sada odbacuju.

Prošlog mjeseca kopredsjednica AfD-a Alis Vajdel predstavila je u Evropskom parlamentu u Strazburu dokument pod nazivom „Novi dogovor za Evropu“, zajedno sa saveznicima iz političke grupacije Evropa suverenih nacija (ESN). U dokumentu se više ne insistira na izlasku iz eurozone i Evropske unije, već se naglasak stavlja na ponovno pregovaranje o evropskim ugovorima, kako bi se uspostavila labavija zajednica država.

Prijedlog predviđa mehanizam izuzeća („opt-out“) za članice koje ne žele da učestvuju u zajedničkim politikama, na primjer u oblasti vojnih izdataka ili imigracije. Dokument takođe zahtijeva strožu primjenu budžetskih pravila, čime se ostavlja otvorenom mogućnost zadržavanja eura. Ukoliko pokušaji reforme ne uspiju, predlaže se da se o budućem položaju Njemačke u Evropi odluči na referendumu.

„Evropa otadžbina“ umjesto izlaska iz EU

Vajdel je novinarima izjavila da se AfD i ESN zalažu za „Evropsku uniju, Evropu otadžbina“, ali je izbjegla direktan odgovor na pitanje da li se i dalje zalaže za izlazak Njemačke iz eurozone ili Evropske unije. Ublažavanjem svog protivljenja evropskim integracijama, AfD zapravo slijedi put kojim su već prošle uspješne desničarske stranke u drugim državama eurozone.

Francusko Nacionalno okupljanje dugo se zalagalo za napuštanje eura, ali je Marin Le Pen postepeno odustala od tog zahtjeva kako bi privukla širi krug birača. Ta stranka sada važi za favorita na predsjedničkim izborima naredne godine.

U Italiji su premijerka Đorđa Meloni i njena stranka Braća Italije ublažile evroskeptičnu retoriku nakon dolaska na vlast i odlučile da svoje ciljeve ostvaruju unutar institucija EU. Slična situacija je i u Austriji, gdje je Slobodarska partija (FPÖ), bliska AfD-u, odbacila većinu antievropskih stavova na putu ka preuzimanju vlasti.

- Austrija služi kao model za AfD - kaže Volfgang Šreder, profesor političkih nauka na Univerzitetu u Kaselu. On smatra da je samo pitanje vremena kada će AfD u potpunosti napustiti takve stavove i ne očekuje da će to izazvati značajniji otpor unutar stranke.

Ekonomski argumenti i unutrašnji otpor

Šreder ističe da je njemačka privreda toliko povezana sa globalnim tržištem i izvozom da bi napuštanje Evropske unije ili eura predstavljalo katastrofu.

- Pokret za ekonomsku samodovoljnost, kakav je Hitler razvijao 1933. godine, praktično je nemoguć u današnjim uslovima, osim ako neko nije spreman da rizikuje potpuni kolaps nacionalne ekonomije - dodaje profesor.

Mlađi članovi AfD-a dijele takvo mišljenje. Smatraju da promjene u političkoj stvarnosti, sve snažnija konkurencija iz Kine i sve manja pouzdanost Sjedinjenih Američkih Država idu u prilog jačoj, a ne slabijoj saradnji unutar evropskog bloka.

- Potpuno je utopijski misliti da možemo ukinuti zajedničku valutu i da svako ponovo krene svojim putem. To bi nam nanijelo ogromnu štetu - kaže Hom. 

On dodaje da se mladi Evropljani, bez obzira na nacionalnu pripadnost, sve više doživljavaju kao Evropljani i da nemaju želju da nastavljaju sukobe svojih đedova.

Ipak, ovo pitanje još nije riješeno unutar stranke. Hom je na stranačkom kongresu u avgustu predložio rezoluciju u kojoj je navedeno da je „Evropa mnogo više od ekonomskog prostora i monetarne unije“. Iako je tekst naglašavao zajedničku istoriju i nasljeđe, a ne ekonomsku saradnju, prijedlog je povučen jer nije dobio dovoljnu podršku.

- Pitanje eura pokazalo se kontroverznijim nego što smo očekivali - zaključio je Hom.