Europoslanici traže hitnu akciju EU zbog špijuniranja studenata i opozicije u Srbiji: Zahtijevaju i da Ursula fon der Lajen otkaže posjetu Beogradu

Poslanici Evropskog parlamenta iz pet političkih grupa zatražili su od Evropske komisije hitnu i konkretnu reakciju zbog navoda o upotrebi špijunskog softvera protiv studentskih lidera, aktivista i opozicionih političara u Srbiji, kao i otkazivanje najavljene posjete predsjednice Komisije Ursule fon der Lajen Beogradu.

Evropski poslanik Vladimir Prebilič iz grupe Zeleni/EFA objavio je da su zajedno s kolegama uputili zahtjev predsjednici Evropske komisije Ursuli fon der Lajen i komesarki za proširenje Marti Kos.

Jedan od zahtjeva je da Evropska komisija odmah zamrzne sva plaćanja Srbiji u okviru Plana rasta EU, uključujući pretpristupnu pomoć (IPA III) i sredstva iz Instrumenta za reforme i rast, sve dok se ne sprovede potpuna međunarodna istraga.

Europoslanici traže i da fon der Lajen otkaže posjetu Beogradu, ocjenjujući da bi zajedničko fotografisanje s predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem, u trenutku kada su objavljeni navodi o špijuniranju, narušilo kredibilitet Evropske unije.

Od Evropske komisije zahtijevaju i da napredak Srbije u procesu pristupanja EU uslovi odgovornošću u oblasti vladavine prava, kao i da zatraži „trenutni prekid zloupotrebe nadzora“ i nezavisnu reviziju rada bezbjednosnih službi Srbije – BIA-e i MUP-a.

Europoslanici su pozvali Komisiju da sprovede i preporuke odbora PEGA Evropskog parlamenta, uključujući uspostavljanje obavezujućeg pravnog okvira za upotrebu špijunskog softvera, nezavisne istrage i veću zaštitu žrtava.

Zahtjev je uslijedio nakon što su objavljeni forenzički nalazi SHARE Fondacije, koje su, kako se navodi u dokumentu, nezavisno potvrdili Amnesty International i Citizen Lab. Evroposlanici tvrde da ti nalazi ukazuju na korišćenje komercijalnog špijunskog softvera protiv studentskih lidera, aktivista, jednog poslanika i lokalnih opozicionih političara.

- Ovo nije tehnički propust, ovo je direktan napad države na demokratiju- naveli su evroposlanici, poručujući da EU ne može da se ponaša kao da je „sve uobičajeno“ dok se bezbjednosni aparat koristi protiv studenata i izabranih predstavnika.

Studenti tvrde da su bili meta, vlast demantuje

Studenti u blokadi ranije su saopštili da je 14 osoba, među kojima su studenti, bilo meta napada špijunskim softverom. Nakon toga su se javila još dva studenta iz Niša, koji su svoje telefone predali SHARE Fondaciji na forenzičku analizu.

BIA je te navode odbacila kao „čist senzacionalizam“, dok ih je demantovala i predsjednica Skupštine Srbije Ana Brnabić. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je da su tvrdnje studenata o prisluškivanju „sumnje bez ijednog dokaza“.

Amnesty International je krajem 2024. objavio nalaze o Android špijunskom softveru NoviSpy, za koji je navedeno da je korišćen protiv novinara i aktivista u Srbiji, dok su kasniji izvještaji te organizacije ukazivali i na upotrebu Pegasusa protiv novinara i aktivista.

Europoslanici su ocijenili da politika popuštanja prema vlastima u Srbiji nije dala rezultate.

- Vrijeme je da Komisija pokaže da je poštovanje osnovnih demokratskih standarda zahtjev o kojem se ne može pregovarati, a ne stvar izbora. Očekujemo brz odgovor i odlučnu akciju- poručili su.