Tramp ulazi u sukob sa evropskim saveznicima: Uveo sankcije Sudu u Hagu nakon Nobela bivšoj sutkinji Pilaj

Administracija američkog predsjednika Donalda Trampa u petak je uvela sankcije Međunarodnom krivičnom sudu (MKS), svega nekoliko sati nakon što je Navi Pilaj, nekadašnja sutkinja tog suda, dobila Nobelovu nagradu za mir. Ovim potezom Vašington je ušao u diplomatski sukob s evropskim saveznicima, javlja Rojters.

Trampova administracija već duže vrijeme ima neprijateljski stav prema sudu, osnovanom 2002. godine radi procesuiranja ratnih zločina, zločina protiv čovječnosti i genocida. Ranije je već uvela sankcije njegovim tužiocima i sudijama. Nove mjere idu znatno dalje jer bi mogle pogoditi i kompanije koje pružaju usluge samom sudu.

- Predsjednik Tramp nikada neće dozvoliti da Međunarodni krivični sud procesuira Amerikance. Zato danas Sjedinjene Američke Države uvode sankcije Međunarodnom krivičnom sudu. Zabranićemo transakcije s ovim odmetnutim sudom, presjeći njegove resurse i onesposobiti ga za rad - naveo je državni sekretar SAD-a Marko Rubio u saopštenju koje je prenio Rojters.

Zamjenica tužioca MKS-a Nazat Šamim Kan kazala je za Rojters da se sankcije „moraju osuditi“.

- Sankcije imaju za cilj da potkopaju vladavinu prava na međunarodnom nivou i rad koji obavlja jedna nezavisna pravosudna institucija. Naš rad nastaviće se u svim situacijama, istragama i krivičnim gonjenjima - poručila je Kan.

Vašington je ranije kritikovao MKS zbog naloga za hapšenje izraelskih zvaničnika, među kojima je i premijer Benjamin Netanjahu. Kritike su se odnosile i na raniju istragu o postupcima američkih vojnika u Avganistanu, za koju Sud navodi da više nije prioritet.

Sud ima 125 država članica, uključujući sve zemlje Evropske unije i sve članice NATO-a, osim SAD-a i Turske.

Navi Pilaj je južnoafrička pravnica koja je od 2003. do 2008. godine bila sutkinja Žalbenog vijeća MKS-a. Nobelov komitet je u obrazloženju naveo da je izborom Pilaj želio da pošalje poruku u vremenu kada su sudije i institucije međunarodnog prava izložene političkim napadima.

- Međunarodni pravni sistem u kojem ratni zločinci odgovaraju, a žrtve zlostavljanja dobijaju pravdu, preduslov je za miran svijet - poručili su iz Komiteta.

Vašington je odmah odobrio i određene izuzetke. Ubrzo nakon objave sankcija, američko Ministarstvo finansija izdalo je četiri opšte licence. One dozvoljavaju određene transakcije povezane s telekomunikacijama, softverom i penzijama MKS-a, kao i transakcije koje se odnose na pritvorenike tog suda.

Američke sankcije, po pravilu, zabranjuju svim kompanijama sa sjedištem u SAD-u bilo kakvu saradnju sa sankcionisanom organizacijom. Zbog toga banke zatvaraju račune, osiguravajuće kuće raskidaju polise, a softverske kompanije obustavljaju saradnju.

Tramp je ciljane sankcije zvaničnicima Suda uveo i tokom prvog mandata, ali ih je administracija Džoa Bajdena ukinula. Nove sankcije Vašington je najavio samo nekoliko dana nakon Trampovog povratka u Bijelu kuću, u januaru 2025. godine.

U MKS-u su se mjesecima pripremali za mogućnost uvođenja sankcija protiv samog Suda. Službene računare prebacili su sa Majkrosoftovog softvera na alternative otvorenog koda, a sklopili su i nove aranžmane za bankarske usluge i zdravstveno osiguranje. Sekretar Suda Osvaldo Zavala Giler ranije ove sedmice pozvao je EU da bude spremna da aktivira takozvani „blokirajući mehanizam“. Taj mehanizam omogućava zaštitu evropskih zemalja od eksteritorijalnih efekata sankcija.

Rubio je naveo da su SAD odlagale uvođenje sankcija u nadi da će MKS i države potpisnice Rimskog statuta otkloniti američke zabrinutosti, ali da se to nije dogodilo.

- Ili će MKS prestati s prijetnjama, ili ćemo mi okončati MKS. Očekujemo od naših saveznika, od kojih su mnogi članice MKS-a i za svoju odbranu se oslanjaju na američke vojnike, da obuzdaju Sud - rekao je Rubio.

Dodao je da su sankcije osmišljene tako da državama članicama pruže priliku da pregovaraju i ponude rješenje.

- Ako ti napori ne urode plodom, nastavićemo da se prilagođavamo u skladu s tim - poručio je Rubio.