Pamflet istorijskog revizionizma, poluistina, prećutkivanja, propagandnog falsifikovanja, u formatu dokumentarnog filma o 13. julu, kojim se normalizuje velikosrpska mitologija, osvanuo je sredinom jula na Jutjub kanalu prosrpske Demokratske narodne partije (DNP), a premijerno je prikazan na Adria Televiziji.
Neskriveni i ključni cilj lažnih istorijskih konstrukcija u ovom uratku jesu otvorena delegitimizacija crnogorske borbe za obnovu državnosti, osporavanje autentičnosti antifašističkog ustanka iz 1941. godine, ali i da se zatomi istina o okupaciji Crne Gore 1918. godine Podgoričkom skupštinom i nametne narativ da su Crnogorci zapravo Srbi koji treba da se vrate sebi.
<h2>TAJNI PODACI O AUTORSTVU</h2>
Transparentnih podataka o režiji, produkciji i autorstvu nema, ali je mnogo toga jasno - a prije svega da je film u javnost plasiran u jeku sve intenzivnije revizije istorije u Crnoj Gori i dok politička vladajuća struja koristi svaki mogući alat - od institucionalne moći do medijske propagande - kako bi poništila crnogorski istorijski i identitetski kontinuitet.
Film od samog početka ne krije da ima političko-revizionističku agendu pošto naratorka u prvim minutima govori o tome da „Crna Gora ima dvije zastave, himne, dva imena, dva pravca ali i dvije istorije“ - tako otvoreno afirmišući „istoriju“ napisanu iz velikosrpskog ugla.
To nije samo ulazna tačka u pokušaj da se gledaoci ubijede da su „dvije istorije“ ravnopravne - da se ne radi o sukobu činjenica i političkoj propagandi, nego i priznanje da autori filma, ko god oni bili, ne prihvataju zvaničnu, međunarodno priznatu i utemeljenu istoriju Crne Gore.
<h2>KLJUČNA ZAMJENA TEZA</h2>
Tako se, pored ostalog, italijanska okupacija iz 1941. godine koristi kao zgodan izgovor da se prikriju mnogo dublji i trajniji ožiljci - poput onih iz 1918. kada je Crna Gora anektirana, a Karađorđevićima omogućeno da pod maskom „volje srpskog naroda“ sebi pripoje novu teritoriju - da bi Srbija, proširena Crnom Gorom i Makedonijom, tvorila kraljevinu tri naroda - Srba, Hrvata i Slovenaca.
Tada su srpski agenti poslati u Podgoricu, proglašeni „velikom narodnom skupštinom“ i, uz prismotru srpske žandarmerije, izglasali brisanje države Crne Gore - odnosno rezoluciju koju je srpska vlast napisala na Krfu, a kojom se okupacija Crne Gore prihvata proglašenjem pripojenja Srbiji.
U tom trenutku je postojala redovna crnogorska narodna skupština, i to po tadašnjem ustavu jedina koja je mogla raspolagati sudbinom ove države, ali desilo se što se desilo.
Uslijedio je Božićni ustanak, spaljivanje hiljada crnogorskih domova, progon komita, ubijanje onih koji su bili vjerni crnogorstvu i državnoj slobodi. Dvadesetak godina kasnije, a pošto je narod bio za to da zajednica bude organizovana tako da sve zemlje budu slobodne i ravnopravne - a što su srpski politčari odbijali, desio se Petrovdanski sabor na kojem su federalisti, na čelu sa Sekulom Drljevićem, uz Italijane proglasili nezavisnost.
No, ovako posloženih fakata u DNP-ovom i Adrijinom uratku nema. Oni, bez bilo kakvog detaljisanja, konstatuju da je u tom periodu Crna Gora bila dio Zetske banovine, što prati i dalje navođenje da je parola crnogorskih komunista bila „srpstvo, slovenstvo, sloboda“ ili, kako naratorka kaže: „tadašnje rukovodstvo crnogorskih komunista je sebe i te kako smatralo Srbima. Čak i oni koji su se nacionalno izjašnjavali kao Crnogorci nijesu na srpstvo gledali kao na nešto što je strano, nametnuto ili neprijateljsko“.
Sve to vodi do njihove suštine - tvrdnje da je „ustanak 13. jula 1941. bio borba za zajedničku jugoslovensku državu“, odnosno, po njihovom poimanju, za crnogorsko zajedništvo sa Srbijom, a da je deklaracija donijeta 12. jula bila težnja ka separatizmu koja je idućeg dana dobila odgovor.
Ovo je ključna zamjena teza jer je ustanak 13. jula, prije svega, bio antifašistička odbrana dostojanastva naroda koji nije zaboravio ni Podgoričku skupštinu, niti prihvatio ideju da mu se ponovo o sudbini odlučuje „odozgo“. Crna Gora se borila za slobodu - od fašizma i hegemonije, zato je jasno da se plasiranjem narativa o trinaestojulskom ustanku kroz prizmu „jugoslovenskog patriotizma“, a ne i crnogorskog otpora dugotrajnoj fašisitčkoj manipulaciji identitetom, pokušava zbrisati srpska prljava uloga okupatora, a samim tim i crnogorski subjektivitet u Trinaestojulskom ustanku.
<h2>POKUŠAJ DEMONIZACIJE SUPROTSTAVLJANJA SRPSKOJ HEGEMONIJI</h2>
Dodatno, karakterisanjem deklaracije koja je donijeta 12. jula „težnjom ka separatizmu“ između redova se opasno implicira da je svaki zahtjev za crnogorskom nezavisnošću sam po sebi fašistički, a ta teza im služi i za diskreditaciju savremenih crnogorskih državotvornih ideja.
Pored toga, Sekula Drljević, politički lider crnogorskih federalista i separatista koji je isprva svoje djelovanje bazirao na protivljenju srpskoj aneksiji Crne Gore 1918. godine, u filmu se poredi sa Antom Pavelićem - vođom ustaškog pokreta koji je predvodio genocidni režim NDH koji je odgovoran za smrt stotine hiljada ljudi - i to uz tvrdnju da je bio zamišljen kao crnogorski pandan ustaškom poglavniku, tj. da je Crna Gora 1941. trebalo da bude fašistički protektorat sličan NDH.
Kolaboracija Drljevića sa fašistima ostaje fakat - ali se on u ovom filmu demonizuje kao ustaški pandan - iako nikad nije imao oružane snage, niti sprovodio represiju nad bilo kakvim civilima - dok su, sa druge strane, mnogi četnički komandati, poput Pavla Đurišića i Draže Mihailovića, sarađivali sa Italijanima i nacistima - i to ništa manje - nego mnogo više.
Samim tim je jasno da je Drljević, koliko god bio sporan, tvorcima ovog filma poslužio isključivo da bi zalaganje za crnogorsku državnost prikazali kao oličenje fašizma - što im onda i omogućava pravdanje narativa u kojem je jedino čista opcija prosrpska - a sve drugo izdajničko. Zato njegovo poređenje sa Pavelićem služi samo kao alat za brisanje legitimiteta crnogorskih političkih pokreta koji su se suprotstavili srpskoj hegemoniji.
Svime time se pokušava zatvoriti prostor za bilo kakvu diskusiju o crnogorskoj državnosti - jer ako je svaka priča o nezavisnosti fašizam - onda je, valjda, jedina antifašistička opcija ostanak u velikosrpskoj dimenziji.
<h2>,,PRANJE“ ČETNIČKOG POKRETA&nbsp;</h2>
Iako su saradnja četničkog vođe Draže Mihailovića sa okupatorskim silama i masovni zločini nad civilima koji su se suprotstavljali kolaboraciji neupitni, nepobitni i jasni, u filmu se pokušalo ,,pranje” četničke biografije, predstavljajući kolaboraciju četnika Pavla Đurišića sa Italijanima kao - „reakciju na komunističke zločine“.
Tako naratorka kaže da su komunistički zločini „prouzrokovali odluku četnika da sklope ratni sporazum sa Italijanima - sa ciljem uništenja komunista“. Koji su to zločini komunista 1941. godine natjerali četnike na kolaboraciju sa fašistima Pircija Birolija - nije objašnjeno. Očito jer nije se mogla isfabrikovati ,,nova istorija”.&nbsp;
A kako to u propagandnim uratcima obično i biva, jedan narativ temelj je za drugi - pravdanje četnika brzo vodi i do rusofilije koja se silu na sramotu predstavlja kao oličenje crnogorskog mentaliteta.
- Važan faktor motivacije među borcima NOB-a, naročito Crnogorcima, bila je privrženost Moskvi koja je, sem iz ideoloških razloga, proisticala iz tradicionalnih i ratničkih spona prethodnih stoljeća. Još od 18. vijeka osnovni elementi crnogorske državnosti obrazovanja i duhovnosti uživali su jedinu podršku u Rusiji. Poznata krilatica „sa Lovćena kliče vila, oj Rusijo majko mila“ bila je dio mentaliteta mladih partizana. Ne treba da nas čudi što je samo u Crnoj Gori ustaljeni partizanski pozdrav „smrt fašizmu sloboda narodu“ dijelom zamijenjen sa „crvena armija je s nama pobjeda je naša“ - navodi naratorka, dramatično falsifikujući istoriju, sve radi predstavljanja Crnogoraca kao „pravoslavnog“ kulturnog i ideološkog svijeta koji prirodno gravitira ka Srbiji i Rusiji.&nbsp;
Time su u ovom filmu zanemareni i zbrisani svi temelji crnogorskog građanskog i sekularnog identiteta, a trenutno stanje u državi i neophodni otpor srpsko-ruskom uticaju između redova upakovani u izdaju sopstvenog karaktera.&nbsp;
<h2>„DRUGOSRBIJANCI“ I „MONTENEGRINI“</h2>
Ne čudi što je jedan od sagovornika u ovom uratku, pored predstavnika Istorijskog instituta i Milana Kneževića i srpski istoričar, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu i jedan od ideologa velikosrpskog projekta, Čedomir Antić, koji docira o tome kako u Crnoj Gori „nema drugosrbijanaca“.
- Svi drugosrbijanci su postali montenegrini. To je vrlo zanimljivo i govori da je to jedinstvena zemlja. Bila je srpska, danas više nije. Toliko su netolerantni ti ljudi da ne priznaju srpstvo - govori Antić.
Nijesu anonimni autori ovog filma ni prvi ni jedini koji su pokušali lansirati tezu o tome da je crnogorski identitet tvorevina nekadašnjeg komunističkog vođe Milovana Đilasa.&nbsp;
- U jugoslovenskoj javnosti toga vremena nerijetko je bilo zastupljeno stanovište o Đilasu kao tvorcu crnogorske nacije - neki će reći jedne izrazito anti-srpske pojave i dezintegrativnog faktora u odnosu na srpski nacionalni korpus. Sa današnjeg aspekta, postavlja se pitanje da li je to baš tako. Đilasovo nacionalno opredjeljenje bilo je u većem dijelu života nesumnjivo srpsko. O tome govore njegova centralna literalna djela - navodi naratorka.
Na to se nadovezuje Antić koji ističe da „vidimo da je on drugosrbijanac“, te da je „to srpstvo kod njega jako relativno“.
- Zvaničan stav Komunističke partije Jugoslavije prema crnogorskoj naciji nije bio još uvijek jasno i u potpunosti definisan. Crnogorsku naciju je trebalo, po stavu Komunističke partije Jugoslavije, u perodu pred izbijanje rata tek definisati i naučno objasniti. Iz tog razloga je to pitanje ostavljeno za poslije rata. A onda je ponuđeno najviđenijem Crnogorcu među komunistima da ga definiše i na neki način postavi kao model za novu naciju u novoj državi. Ta ličnost bio je Milovan Đilas...Iskustvo ovog rata govori da crnogorski narod, ne samo što je ustao protiv okupatora, nego je pošao i protiv onih struja koje su htjele da ga odvoje od Srba - govori naratorka.
Suština svih ovih navoda je ista: ubijediti Crnogorce da su zapravo Srbi - a kako to uvjerljivije učiniti nego reći da je upravo „tvorac nacije“ u biti Srbin - koji se samo radi partijskih interesa zalagao za crnogorstvo.
<h2>REHABILITACIJA DEVEDESETIH</h2>
Tokom cijelog filma konstanta je nametanje narativa da su crnogorska nacija i državnost produkt manipulacija i zavjere protiv srpstva - uz osporavanje svakog procesa koji je vodio do emancipacije naše države.&nbsp;
Tako Antić riječima da je „dugoročno pobijedila „nidologija“ koja je imala veliku sreću i u jugoslovenskoj državi učinila sve da odvoji Srbiju od Crne Gore“ samo učvršćuje korijene ratnih devedesetih - čiji krici, kroz pritiske i pokušaje podrivanja suverenosti - što iznutra - to i spolja, i danas odjekuju Crnom Gorom.
Dokaz za to je i tvrdnja da je uplivom hrvatskog nacionalizma u vrh crnogorskog dijela KP u potpunosti je narušen „revolucionarni moral čiji su nosioci bili upravo srpski komunisti“.&nbsp;
I više je nego jasno da se radi o grubom pokušaju kriminalizacije crnogorske državnosti i to kroz rehabilitaciju velikosrpske hegemonije čija je suština uvijek bila, i danas jeste, teza da su svi drugi identiteti na ovim prostorima devijantni, nepostojeći – odnosno izdajnički.
<h2>VELIČANJE AB REVOLUCIJE</h2>
U nastavku filma autori su se dotakli Antibirokratske revolucije nazivajući je „savršenim primjerom sadejstva između crnogorstva i srpstva“ - kao da nije riječ o politički dirigovanom puču tadašnjeg režima Slobodana Miloševića kojim je u Crnoj Gori instalirano njemu odano rukovodstvo radi namjere da kontroliše Predsjedništvo SFRJ - a što se nije moglo bez podrške zvanične Crne Gore.
No, ni ovo nije ništa novo, niti čudi, kada se uzme u obzir da je upravo DNP bio jedan od nosioca nastavka kontrarevolucije - odnosno litija 2020. godine. Obje kontrarevolucije su osmišljene i koordinisane iz Beograda, a nacionalizam i navodna ugroženost crkve iskorišteni za vraćanje Crne Gore u velikosrpski kolosjek i ostvarenje njihovih interesa.&nbsp;
Obje su, u konačnom, imale razarajući efekat po crnogorsko društvo i demokratski razvoj.
<h2>VOZ I ŠINE</h2>
Završni dio filma kulminira otvorenim poricanjem i omalovažavanjem savremene državnosti Crne Gore i referendumske volje.
- Riječi i nedjela Štedimlije i Drljevića referendumski su nadglasale borbu naših predaka koji su živote dali boreći se protiv tekovina 12. jula. Iako je 13. jul i danas Dan državnosti Crne Gore - on je nažalost samo broj na zidnom kalendaru, odmah pored slavske ikone kod onih koji je još uvijek imaju. Nerijetko u narodnoj skupštini i u javnosti možemo da čujemo kako se mnogi pozivaju na narodno-oslobodilačku borbu, istrajavanje na himni koja predstavlja ništa drugo do plagijat ratnog zločinca Sekule Drljevića. Priča o precima koji su se borili za slobodu trebalo bi da nam daju danas zajednički put i pravac kojim treba da idemo - navodi naratorka u završnom dijelu.
Nastavlja dociranjem o odnosu crnogorstva i srpstva.&nbsp;
- U našoj državi se najbolje oslikava kroz metaforu kolosjeka: jedno bez drugog ne može da funkcioniše, odnosno voz ne može da nastavi dalje. Potreban je balans jer zabluda je da vlak može zamijeniti voz i da je povijest važnija od istorije. Moramo biti svjesni riječi naših predaka, ne smijemo doživjeti sudbinu Kajina i Avelja, jer braća su braća čak i kada se posvađaju jer ako se odreknemo prošlosti nećemo imati ni budućnost - govori naratorka.
Ova metafora ne znači nikakvo „pomirenje“ niti simboliše bratstvo - već podređenost. Voz predstavlja Crrnu Goru - koja, prema njihovom poimanju, ne može ići bez šina - odnosno Srbije.
Tako je napravljen puni krug: u samoj završnici je potvrđeno da je glavna vodilja ovog uratka upravo nastavak diskursa i velikodržavnih pretenzija koje su 1918, ali i devedesetih započele oružjem, a u 21. vijeku nastavljene sofisticiranijim sredstvima - prije svega institucionalnom revizijom istorije.

Anja Ivanović

original

viewImage

baseImage

610x380

500x500

400x240

400x203

thumbnail

DNP i Adria TV revizionistički dokumentarni film o 13. julu iskoristili da još jednom nametnu narativ da su Crnogorci Srbi koji treba da se vrate sebi

Trinaestog julskog jutra, u nedjelju, baš kao što je i ova, zapucala je prva ustanička puška u porobljenoj Evropi, pozivajući narod Crne Gore da se odupre okupatoru i bori za slobodu. Iako je borba ustanika bila kratkog vijeka, nemoćna protiv gotovo 150 000 italijanskih vojnika, u odnosu na 32 000 slabo obučenih i opremljenih dobrovoljaca, značaj Trinaestojulskog ustanka je u tome što je zapalio borbeni plamen i postavio osnove za stvaranje Narodnooslobodilačkog pokreta pod vođstvom KP Jugoslavije. Ovo nije bio kraj borbe, već njen početak, iz koje će, naposlijetku, Crna Gora i Jugoslavija izvojevati dugo sanjanu slobodu.  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/20250713010716_48a963f2-684b-43fa-80f1-b34a5db930ef.jpg" data-media-id="editor_0" data-image-id="20250713010716_48a963f2-684b-43fa-80f1-b34a5db930ef" data-rendition-name="original" width="799" height="575" loading="lazy" alt="13. jul ploča"> </figure>  S obzirom na današnju sveprisutniju reviziju istorije, nepohodno je podsjetiti da su komunisti Jugoslavije ORGANIZATORI ustanka. I tu stoji tačka. Ustanku su se na poziv Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak ODAZVALI i PRIKLJUČILI studenti, inteligencija, seljaci i radnici, kao i određeni broj oficira kraljevske vojske, od kojih će neki nastaviti borbu uz Narodnooslobodilčki pokret, a neki će se kasnije naći rame uz rame sa okupatorom. Komunistička partija Jugoslavije već je 15. aprila donijela odluku o borbi protiv okupatora, sa ciljem oslobođenja zemlje. Pokrajinski komitet KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak formiran je 24. aprila u Veljem Brdu, nedugo poslije kapitulacije Jugoslavije, jer znatan dio ljudi, a posebno onaj okupljen oko komunista, nije prihvatao italijansku okupaciju.  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/2025071301078_60ac6133-445f-409f-9204-c9bb6c045db2.jpg" data-media-id="editor_1" data-image-id="2025071301078_60ac6133-445f-409f-9204-c9bb6c045db2" data-rendition-name="original" width="4613" height="3371" loading="lazy" alt="Ulazak italijanskih trupa u Crnu Goru"> <figcaption>Ulazak italijanskih trupa u Crnu Goru(Photo: NMCG/PA)</figcaption> </figure>  Crnogorski komunisti donijeli su odluku o organizovanoj borbi, koja je zahtijevala prethodne pripreme, obuku, sakupljanje oružja. Svjesni svoje neopremljenosti i vojne nespremnosti za veći otpor, razmišljali su prvenstvo o gerilskoj formi rata, sabotažama, prekidima komunikacija i manjim akcijama.  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/20250713010712_5117f149-10c2-4c16-b0a8-a51567968ef3.jpg" data-media-id="editor_2" data-image-id="20250713010712_5117f149-10c2-4c16-b0a8-a51567968ef3" data-rendition-name="original" width="2435" height="1612" loading="lazy" alt="Partijski rukovodioci 1942. godine: Blažo Jovanović, Mitar Bakić, Peko Dapčević, Ivan Milutinović, Savo Orović i drugi"> <figcaption>Partijski rukovodioci 1942. godine: Blažo Jovanović, Mitar Bakić, Peko Dapčević, Ivan Milutinović, Savo Orović i drugi(Photo: PA)</figcaption> </figure>  Pripreme za napad na okupatora trajale su od aprila, ali prelomni trenutak za otvoreni poziv na borbu bio je napad Hitlera na Sovjetski Savez 22. juna. Tada komunističko rukovodstvo šalje proglas crnogorskom narodu u kojem poziva sve koji žele slobodu, nevezano od političkog opredjeljenja, vjerske ili nacionalne pripadnosti, da im se priključe u borbi. Crnogorski narode! Narode Boke i Sandžaka! Zbij, pod rukovodstvom Komunističke partije, koja je jedino bila i ostala vjerna narodu, svoje redove i ostvari čvrsto jedinstvo u borbi protiv okupatora i njihovih slugu, za svoje nacionalno oslobođenje! Ne dozvoli da tvoje redove razbijaju agenti njemačko-italijanskog i englesko-američkog imperijalizma! Do nacionalne slobode možeš doći- udružen sa svim porobljenim narodima Jugoslavije i Balkana- jedino u savezu sa velikom, moćnom i nepobjedivom zemljom socijalizma- Sovjetskim Savezom!  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/20250713000756_0c059c91dd1c684ac238916260955273837bb29374c91a8fc66fd5c7e75cd9c6.jpg" data-media-id="editor_3" data-image-id="20250713000756_0c059c91dd1c684ac238916260955273837bb29374c91a8fc66fd5c7e75cd9c6" data-rendition-name="original" width="675" height="211" loading="lazy" alt="Dio iz Proglasa PK KPJ"> <figcaption>Odlomak iz Proglasa PK KPJ(Photo: DACG/PA)</figcaption> </figure>  U Crnu Goru 7. jula stiže Milovan Đilas, član Politbiroa CK KPJ, da rukovodi organizacijom ustanka. U Stijeni Piperskoj, 10. jula zasijedao je PK KPJ koji su činili: Milovan Đilas, Božo Ljumović, Blažo Jovanović, Radoje Dakić, Savo Brković, Budo Tomović, Vido Uskoković, Periša Vujošević, Krsto Popivoda i tada je donijeta konačna odluka o podizanju ustanka. KPJ u Crnoj Gori u tom trenutku imala je oko 5000 članova, a kako je većina ljudi bila sa sela i partijske ćelije su organizovane na čitavoj teritoriji Crne Gore, u gotovo svakom selu. Do početka ustanka formirano je 286 grupa sa 6200 boraca. Muškarci su po šumama prolazili vojne obuke, a žene sanitetske kurseve.  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/2025071301070_551075d92582ed4381aef7fcd143202432e9dcc521747f268c2403764fb4e6e7.jpg" data-media-id="editor_4" data-image-id="2025071301070_551075d92582ed4381aef7fcd143202432e9dcc521747f268c2403764fb4e6e7" data-rendition-name="original" width="203" height="248" loading="lazy" alt="Milovan Đilas"> <figcaption>Milovan Đilas</figcaption> </figure>  &nbsp;  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/20250713010716_80ad9a4b6b77d5e3d29eadbac5e895e700ab46a843bfabd79ade4161901812e8.jpg" data-media-id="editor_5" data-image-id="20250713010716_80ad9a4b6b77d5e3d29eadbac5e895e700ab46a843bfabd79ade4161901812e8" data-rendition-name="original" width="1341" height="1849" loading="lazy" alt="Blažo Jovanović"> <figcaption>Blažo Jovanović</figcaption> </figure>  Iako je danas uvreženo mišljenje da je Trinaestojulski ustanak počeo kao direktna reakcija na Petrovdanski sabor na kojem je proglašena Nezavisna Crna Gora, kao satelitska tvorevina italijanske uprave, to ipak nije tačno.&nbsp;  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/2025071301070_c3250d99b5d85899832d12b30fceae995fe546a9d547075211462fe8ee3f9014.jpg" data-media-id="editor_6" data-image-id="2025071301070_c3250d99b5d85899832d12b30fceae995fe546a9d547075211462fe8ee3f9014" data-rendition-name="original" width="1000" height="707" loading="lazy" alt="Petrovdanski sabor- Joanikije Lipovac"> <figcaption>Petrovdanski sabor- Joanikije Lipovac(Photo: Archivio Storico Instituto Luce)</figcaption> </figure>  Prvobitni datum ustanka izabran je dosta simbolično- da to bude 14. jul, dan početka Francuske buržoaske revolucije. Međutim, 14.ti je padao u ponedjeljak, a nedjeljom je italijanska vojska odmarala te je na kraju, uzdajući se u faktor iznenađenja i opuštenost Italijana, odlučeno da početak akcija bude 13. jula.&nbsp; Zapravo, većina prvih ustanika nije ni bila svjesna održavanja Sabora, jer su već krenuli ka ranije određenim pozicijama, prvenstveno u reonu Cetinjskog i Barskog, te dijelu Podgoričkog i Nikšićkog sreza. Ipak, Trinaestojulski ustanak je potpuno anulirao odluke donijete na tom Saboru, dajući tako i smrtonosni udarac svim idejama separatista i federalista o nezavisnoj crnogorskoj državi kao fašističkom satelitu.&nbsp;  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/2025071301070_2f69856fd282d8c9bac1cf49fda5ef56eedfd60e989d6386029fde992d84521e.jpg" data-media-id="editor_7" data-image-id="2025071301070_2f69856fd282d8c9bac1cf49fda5ef56eedfd60e989d6386029fde992d84521e" data-rendition-name="original" width="1000" height="736" loading="lazy" alt="Petrovdanski sabor"> <figcaption>Petrovdanski sabor- Sekula Drljević čita Deklaraciju(Photo: Archivio Storico Instituto Luce)</figcaption> </figure>  Ogranizatori ustanka bili su iznenađeni odzivom naroda- od početnih 6200 uskoro je bilo preko 30 000 ustanika, što je uveliko prevazišlo formu gerilskog rata i preraslo u opštenarodni ustanak. Ustanici su uspjeli da za kratko vrijeme oslobode veći dio Crne Gore, dok su pod okupacijom ostali Primorje i gradovi koji su pripali Velikoj Albaniji.&nbsp; Formirana je Privremena vrhovna komanda nacionalno-oslobodilačkih trupa za Crnu Goru, Boku i Sandžak, a nakon ukidanja okupatroske vlasti u gradovima, formirani su privremeni sreski, gradski i ponegdje seoski odbori ustaničke vlasti. Uspjehom ustanka bio je zatečen i Josip Broz Tito, koji je oduševljeno poručio ostalim jugoslovenskim narodima da se u svojoj borbi ugledaju na Crnogorce. Kucnuo je čas da se digne čitav narod u borbu za svoju slobodu! Na ustanak srpski narode! Ugledaj se na crnogorski narod koji je ustao da zbaci okupatorski jaram italijanskih fašista! Zatečeni su bili i Italijani. Komandant vojne i civilne uprave na Crnom Gorom, Alesandro Pircio Biroli, pisao je Musoliniju: Držati Crnogorce u pokornosti, u ovim pogoršanim ekonomskim uslovima....zanesene komunističkom ideologijom....pokušati da se održi red obećanjma i ubeđivanjiima- znatno je isto što i orati more, dakle iluzija. Ipak, višestruko brojnija i opremljenija italijanska vojska za nešto više od mjesec dana povratila je vlast i ugušila ustanak. &nbsp;  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/2025071301078_94edc9edc503e606d0246c8812a3222265fff0ea137298cfdc2281af0ab764da.jpg" data-media-id="editor_8" data-image-id="2025071301078_94edc9edc503e606d0246c8812a3222265fff0ea137298cfdc2281af0ab764da" data-rendition-name="original" width="1738" height="1114" loading="lazy" alt="Italijanski vojnici nad tijelima strijeljanih ustanika"> <figcaption>Italijanski vojnici nad tijelima strijeljanih ustanika(Photo: NMCG)</figcaption> </figure>  Posebno je ovdje zanimljivo i važno istaći emancipatorski karakter ustanka, formiran na principima za koje su se komunisti iz ilegale borili već dvije decenije, a to su: sloboda govora, vjeroispovjesti, udruživanja, zbora i dogovora, a posebno je važno pomenuti da su, tokom ustanka, od strane Privremene komande, pravo glasa prvi put u istoriji našeg naroda, dobile žene.&nbsp; Žene su učestvovale u Trinaestojulskom ustanku. Uoči samog ustanka, oko 120 žena je bilo učlanjeno u KPJ, a na važnim pozicijama u mjesnim komitetima bile su Vasa Pavić, Zaga Pavlović, Vjera Kovačević, Danica Marinović, Radmila Nedić, Milica Mušikić, Marija Šoljaga.&nbsp; Kada su pozvali na borbu protiv okupatora, Pokrajinski komitet je pozvao i žene da uzmu učešća: Imperijalistički rat i okupator donijeli su glad vašoj djeci, smrt, zarobljeništvo i odvođenje u logore vaših muževa, braće i sinova, poniženje vas kao žene i prisilno prostituisanje. Ustanite u odbranu vaše časti, u odbranu života vaše djece i povežite vašu borbu sa borbom vaših muževa, braće i sinova!&nbsp; One su to i činile kroz sakupljenje i doturanje humanitarne pomoći, hrane i robe zarobljenicima i borcima. Odlukom Privremene vrhovne komande, od 22. jula 1941. godine, žene su stekle i pravo glasa, koliko god ono kratkog vijeka bilo, s ozbirom na to da je ustanak već u avgustu ugušen. Svoje novostečeno pravo iskoristile su na Skupštini za izbor Odbora narodnog oslobođenja u Beranama.&nbsp;  <figure> <img src="https://publisher-publish.s3.eu-central-1.amazonaws.com/pb-etv/swp/8p72gy/media/20250713010720_da21514b513db3d3e5ce27bc92dea48df16fd4825a9cc682ec59cd059c040162.png" data-media-id="editor_9" data-image-id="20250713010720_da21514b513db3d3e5ce27bc92dea48df16fd4825a9cc682ec59cd059c040162" data-rendition-name="original" width="600" height="337" loading="lazy" alt="Pokrajinski odbor AFŽ-a za Crnu Goru i Boku-Đina Prlja, Lidia Jovanović, Bosa Pejović, Dobrila Ojdanić"> <figcaption>Pokrajinski odbor AFŽ-a za Crnu Goru i Boku-Đina Prlja, Lidia Jovanović, Bosa Pejović, Dobrila Ojdanić(Photo: DACG)</figcaption> </figure>  U proglasu Privremene vrhovne komande istaknuto je da je Narodnooslobodilčki pokret počeo u Crnoj Gori 13. i 14. jula i da je time iz osnova promijenjen politički položaj, jer je ''jedan dio naroda postao nacionalno slobodan i zasniva svoju vlast na sili moćne narodne oslobodilačke vojske.''&nbsp; Na kraju, ponovo u kontekstu današnjih revizija i prekrajanja istorije, nije na odmet ponoviti: ni partizanski ni četnički pokret nijesu postojali za vrijeme Trinaestojulskog ustanka. Njihova formiranja počinju tek u drugoj polovini 1941. godine- partizanski, koji se razvio uz Narodnooslobodilački pokret koji je nosio luču oslobođenja Jugoslavije i četnički, koji se od svojih početaka stavio na raspolaganje okupatoru. Živio 13. jul!! &nbsp;

Božena Miljić

Zanimljivosti o Trinaestojulskom ustanku: Prvobitno planirano da počne 14. jula; žene su prvi put stekle pravo glasa i da, organizovali su ga komunisti

Društvena mreža Iks (X) za sedam dana će pustiti u javnost svoj novi algoritam, uključujući i programski kod koji odlučuje o preporukama objava i oglasa, objavio je vlasnik kompanije Ilon Mask danas na svojoj platformi.
Mask je pojasnio kako će se proces odvijati: "Ovo će se ponavljati svake četiri sedmice, s opsežnim bilješkama za razvojne programere, kako bi vam pomoglo da razumijete šta se promijenilo."
Iako milijarder nije otkrio konkretne razloge za taj potez, odluka o otvaranju algoritma dolazi u vrijeme pojačanih sukoba kompanije s regulatornim tijelima zbog sadržaja koji se prikazuje korisnicima.
Posebno su evropski regulatori pojačali nadzor nad Iksom, fokusirajući se na probleme dezinformacija, neadekvatne moderacije sadržaja i nedostatka transparentnosti.
Francuske su vlasti još u julu prošle godine zatražile od kompanije da podijeli svoj algoritam u sklopu istrage o navodima o pristranosti i manipulaciji. Iks je tada odbio udovoljiti zahtjevu, uz optužbe da je istraga politički motivisana.

Mask: Objavićemo novi algoritam Iksa

Vaterpolisti Srbije su nakon boljeg izvođenja penala slavili protiv Holandije na otvaranju Evropskog prvenstva u Beogradskoj areni. Selekcija Srbije je odigrala neriješeno 13:13 (5:4, 3:2, 2:3, 3:4) protiv Holandije, iako je bila veliki favorit. U penal seriji je bilo 5:3 za Srbiju, koja je uzela dva boda, a Holanđani su osvojili jedan.
Srbiju je VAR spasio poraza, pošto je Ten Rile pogodio, ali je ipak isteklo vrijeme prije nego što je ušla u gol.
Najzaslužniji za pobjedu bio je Dušan Mandić koji je postigao šest golova i plus je pogodio u petercima.
Srbi naredni meč igraju u ponedjeljak od 20.30 protiv Španije koja deklasirala Izrael (28:3).
GRUPA A: Crna Gora 3, Mađarska 3, Malta 0, Francuska 0
GRUPA B: Slovenija, Grčka, Hratska, Gruzija
GRUPA C: Španija 3, Srbija 2, Holandija 1, Izrael 0
GRUPA D: Turska, Rumunija, Italija, Slovačka
GRUPNA FAZA RASPORED I REZULTATI:
Grupa A:
Subota 10. januar:
15:15h Francuska – Mađarska 7:15
18:00h Malta –Crna Gora 12:21
Ponedjeljak 12. januar:
12:45h Malta – Francuska
15:15h Mađarska - Crna Gora
Srijeda 14. januar:
12:45h Malta – Mađarska
18:00h Francuska – Crna Gora
Grupa B:
Nedjelja 11. januar:
18:00h Slovenija – Hrvatska
20:30h Grčka – Gruzija
Utorak 13. januar:
12:45h Gruzija – Hrvatska
15:15h Slovenija – Grčka
Četvrtak 15. januar:
18:00h Slovenija - Gruzija
20:30h Grčka - Hrvatska
Grupa C:
Subota 10. januar:
12:45h Izrael – Španija3:28
20:30h Holandija – Srbija 16:18 nakon peteraca
Ponedjeljak 12. januar:
18:00h Holandija - Izrael
20:30h Španija – Srbija
Srijeda 14. januar:
15:15h Holandija - Španija
20:30h Izrael - Srbija
Grupa D:
Nedjelja 11. januar:
12:45h Turska – Italija
15:15h Rumunija – Slovačka
Utorak 13. januar:
18:00h Slovačka - Italija
20:30h Rumunija – Turska
Četvrtak 15. januar:
12:45h Turska – Slovačka
15:15h Rumunija – Italija
GLAVNA RUNDA, RASPORED I REZULTATI:
GRUPA E: 1A, 2A, 3B, 1C, 2C, 3C
GRUPA F: 1B, 2B, 3B, 1D, 2D, 3D
Petak 16. januar:
15:30h 3A- 1C
18:00h 1A – 3C
20:30h 2A – 2C
Subota 17. januar:
15:30h 3B – 1D
18:00h 1D – 3B
20:30h 2B – 2D
Nedjelja 18. januar:
15:30h 3A – 2C
18:00h 2A – 3C
20:30h 1A – 1C
Ponedjeljak 19. januar:
15:30h 3B – 2D
18:00h 2B – 3D
20:30h 1B – 1D
Utorak 20. januar:
15:30h 3C – 3A
18:00h 2C – 1A
20:30h 1C – 2A
Srijeda 21. januar:
15:30h 3D – 3B
18:00h 2D – 1B
20:30h 1D – 2B
ZA PLASMAN OD 5. DO 12. MJESTA:
Četvrtak 22. januar:
12:45h 6E – 6F
15:15h 5E – 5F
18:00h 4E – 4F
20:30h 3E – 3F
POLUFINALA:
Petak 23. januar:
17:00h 1E – 2F
20:30h 1F – 2E
ZA MEDALJE:
Nedjelja 25. januar:
Za bronzu u 17h
Finale u 20:30h

Srbija tek nakon peteraca savladala Holandiju

Nakon što je venecuelska opoziciona čelnica i dobitnica Nobelove nagrade za mir Marija Korina Mačado sugerisala da bi svoju nagradu za 2025. godinu mogla dati američkom predsjedniku Donaldu Trampu, stigao je jasan odgovor iz Norveškog Nobelovog instituta – takav prenos nije moguć.
Mačado je ovu ideju iznijela kao znak zahvalnosti za ulogu Sjedinjenih Američkih Država u hapšenjju bivšeg venecuelskog predsjednika Nikolasa Madura, nakon američke vojne operacije.
Norveški Nobelov institut saopštio je da se Nobelova nagrada za mir ne može prenijeti, podijeliti niti opozvati. Pozivajući se na statute, institut je naglasio da su odluke o dodjeli nagrade konačne i trajne i da odbori koji dodjeljuju nagrade ne komentarišu postupke ili izjave laureata nakon što prime priznanje.
- Jednom kada se Nobelova nagrada objavi, ne može se opozvati, podijeliti ili prenijeti drugima- navodi se u saopštenju Norveškog nobelovog komiteta i Nobelovog instituta. „Odluka je konačna i vrijedi zauvijek.“
Mačado je tokom gostovanja u emisiji kod Šona Hanitija na Fox Newsu objasnila da bi dodjela nagrade Trampu bila čin zahvalnosti venecuelskog naroda za uklanjanje Madura i da bi željela „podijeliti nagradu s njim“. Tramp je izjavio da bi mu bila čast da je prihvati ako mu je Mačado ponudi na njihovom planiranom sastanku u Vašingtonu naredne sedmice.
Međutim, institut je jasno naglasio da to nije moguće prema pravilima Nobelove fondacije, jer nagrada ostaje isključivo u vlasništvu laureata koji ju je dobio.

Norveški Nobelov institut odbacio prijedlog venecuelske opozicionarke da prenese nagradu Trampu

Američka vojska izvela je više vazdušnih udara u Siriji, ciljajući militantnu grupu Islamska država.
Opsežni udari izvedeni su oko 12.30 časova po istočnom vremenu u SAD-u, saopštila je Centralna komanda Sjedinjenih Američkih Država.
U saopštenju se navodi: "Ovi udari dio su operacije ‘Hawkeye Strike’, koja je pokrenuta i najavljena 19. decembra 2025. godine po nalogu predsjednika Trampa, kao direktan odgovor na smrtonosni napad ISIS-a na američke i sirijske snage u Palmiri, u Siriji, 13. decembra 2025. godine.
- Taj napad iz zasjede, koji je izveo terorista ISIS-a, rezultirao je tragičnom pogibijom dva američka vojnika i jednog američkog civilnog prevodioca- ali u saopštenju nije navedeno da li je u udarima bilo poginulih.
Dodaje se: "Naša poruka ostaje snažna – ako povrijedite naše borce, pronaći ćemo vas i ubiti bilo gdje u svijetu, bez obzira na to koliko se trudili da izbjegnete pravdu."

Tag: trinaestojulski-ustanak

DNP i Adria TV revizionistički dokumentarni film o 13. julu iskoristili da još jednom nametnu narativ da su Crnogorci Srbi koji treba da se vrate sebi

Zanimljivosti o Trinaestojulskom ustanku: Prvobitno planirano da počne 14. jula; žene su prvi put stekle pravo glasa i da, organizovali su ga komunisti

Mask: Objavićemo novi algoritam Iksa

Srbija tek nakon peteraca savladala Holandiju

Norveški Nobelov institut odbacio prijedlog venecuelske opozicionarke da prenese nagradu Trampu

Američka vojska izvela velike vazdušne udare protiv ISIS-a širom Sirije

PRATITE TVe UŽIVO