Evropa mora prestati da „moli“ za mjesto u pregovorima o miru u Ukrajini, upozorava bivši šef NATO-a

Bivši generalni sekretar NATO-a Anders Fog Rasmusen upozorio je Evropu da ne treba samo da moli da bude dio pregovora o prekidu vatre između Ukrajine i Rusije, koje uz posredovanje Sjedinjenih Američkih Država vode u Abu Dabiju, poručujući da se mjesto za pregovaračkim stolom obezbjeđuje snagom, a ne „moljakanjem“.

Evropa mora prestati da moli za mjesto za stolom u mirovnim pregovorima između Rusije i Ukrajine, koji se vode uz posredovanje SAD-a, i umjesto toga mora dokazati svoju relevantnost, kazao je za Euronews bivši generalni sekretar NATO-a Anders Fog Rasmusen.

- Evropa je već u slaboj poziciji. Evropa moli za mjesto za stolom- rekao je on. „Morate sebe učiniti nezamjenjivim tako što ćete za sto donijeti konkretne kapacitete, pa se nadam da će se Evropa sada probuditi.“

Rasmusen je govorio u trenutku kada se ruski, ukrajinski i američki pregovarači sastaju u Abu Dabiju u utorak i srijedu, na razgovorima čiji je cilj okončanje ruske invazije na Ukrajinu.

Visoki evropski zvaničnici, uključujući predstavnike Evropske unije, NATO-a, Velike Britanije, Njemačke, Italije i Francuske, takođe će otputovati u Ujedinjene Arapske Emirate na odvojene razgovore, ali neće učestvovati na glavnom trilateralnom sastanku.

Njihovo prisustvo odražava odlučnost Evrope da ima riječ u pregovorima čiji bi ishod mogao da preoblikuje bezbjednost kontinenta.

Džared Kušner, zet i savjetnik američkog predsjednika Donalda Trampa, rekao je prošle sedmice da će „nova evropska bezbjednosna arhitektura“ biti jedna od tema razgovora. Ruski zvaničnici koristili su sličan izraz pozivajući na smanjenje prisustva NATO-a u Evropi.

- Vidjeli smo da je američki predsjednik Donald Tramp izabrao Moskvu“, rekao je Rasmusen, „i stao na Putinovu stranu. Ovo je situacija koju moramo ozbiljno da shvatimo. Evropljani se moraju probuditi. Ako to ne učinimo, mjesečarićemo ka trajnom ratu na evropskom kontinentu- kazao je.

Devedesetominutni telefonski razgovor sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom, koji su inicirali norveški premijer Jonas Gar Støre i finski predsjednik Aleksander Stub, razotkrio je podjele među nordijskim liderima i pokazao koliko se Evropa teško usaglašava i nastupa jedinstveno.

Razgovor je izazvao kritike danske premijerke Mete Frederiksen, koja je dovela u pitanje odluku da se sa Moskvom razgovara bez konsultacija sa drugim evropskim liderima.

- Veoma sam skeptična prema ovoj samostalnoj inicijativi Norveške i Finske. Ona nije bila koordinisana ni sa kim od nas- rekla je Frederiksen ubrzo nakon što je javnost saznala za razgovor.

Rasmusen, koji je bio premijer Danske od 2001. do 2009. godine, kazao je da je razgovarati sa Rusijom „dobra stvar“, ali je naglasio da takve inicijative treba koordinisati.

- I trebalo bi da shvatimo da mi u Evropi ne možemo biti neutralni posrednici. Bićemo na strani Ukrajinaca- kazao je on.

Poljski ministar vanjskih poslova Radoslav Sikorski kazao je da zemlje istočne Evrope moraju imati glas u eventualnim mirovnim pregovorima, jer je taj region posebno izložen posljedicama ruske invazije.

- Posljednje što želimo jeste da zapadna Evropa pregovara sa Rusijom preko glava istočnih Evropljana- rekao je prošle sedmice.

Rasmusen je predvodio NATO od 2009. do 2014. godine. Neposredno prije njegovog mandata, 2004. godine, baltičke države Estonija, Letonija i Litvanija pridružile su se i NATO-u i Evropskoj uniji.

Upitan da li bi njihovi bezbjednosni interesi trebalo da budu uzeti u obzir u pregovorima, Rasmusen je rekao: „Trebalo je da slušamo istočne Evropljane.“

Pored mirovnih pregovora, Rasmusen je kritikovao Vašington zbog kašnjenja u odobravanju isporuke Ukrajini raketa za protivvazdušnu odbranu američke proizvodnje.

Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski rekao je krajem oktobra da gotovo mjesec čeka američko odobrenje za isporuke raketnih sistema Patriot i NASAMS.

Kašnjenja su izazvala zabrinutost zbog sposobnosti Ukrajine da odbije ruske napade balističkim raketama i druge prijetnje iz vazduha, koje i dalje pogađaju ratom iscrpljeni Kijev. Rasmusen je ocijenio da je takvo kašnjenje „poražavajuće“ za odbranu Ukrajine.

- Veoma sam razočaran što Amerikanci nijesu isporučili ono što su obećali da će isporučiti. Neću nagađati o razlozima, ali to samo dodatno naglašava potrebu da mi u Evropi budemo sposobni da stojimo na sopstvenim nogama- rekao je.

Upitan da li je ikada vidio NATO podijeljen kao danas, u vrijeme smanjenja broja američkih vojnika, Trampovih prijetnji povlačenjem iz Alijanse i tenzija oko Grenlanda, Rasmusen je odgovorio: „Nikada.“

- To je bilo vrijeme kada smo mogli da vjerujemo američkom savezniku. Kada dođe do najtežeg trenutka, Amerikanci će priteći Evropi u pomoć, ali mi moramo biti sposobni da stojimo na sopstvenim nogama. Krajnje je vrijeme da u Evropi donosimo odluke bez obzira na to ko se nalazi u Bijeloj kući- rekao je.