Moskva na izbornom terenu u Srbiji
Proruski narativi, nove ruske stranke i navodi da Moskva pokušava da objedini proruske snage prisutni su uoči vanrednih parlamentarnih izbora u Srbiji 25. oktobra. Istovremeno, iz Moskve stižu upozorenja o mogućnosti „obojene revolucije“ nakon glasanja, dok Beograd održava bliske veze s Kremljom.
Da bi Rusija mogla biti aktivan igrač na izborima u Srbiji upozoravaju i pojedini američki kongresmeni, dok je na ruske operacije uticaja u Srbiji ukazao i Evropski parlament.
Republikanski kongresmen Džo Vilson rekao je za RSE da Rusija koristi svoje resurse i metode kako bi uticala na građane Srbije i studentski pokret koji predvodi proteste.
- Rusija stavlja na raspolaganje svoje najbolje resurse, taktike i metode za nadziranje, suzbijanje i ometanje građana Srbije, kao i snažnog studentskog pokreta koji želi da u zemlji ponovo uspostavi vladavinu prava- rekao je Vilson.
Ruski ambasador u Beogradu Aleksandar Bocan-Harčenko ranije je upozorio da postoji rizik da nakon izbora bude pokrenut „dobro poznati scenario 'obojene revolucije'“, bez obzira na rezultate glasanja. Slične poruke ranije je slao i Kremlj, nazivajući antivladine proteste u Srbiji mogućim pokušajem „obojene revolucije“.
Prema ocjeni Srđana Cvijića iz Beogradskog centra za bezbjednosnu politiku, Beograd i Moskva imaju zajednički interes da očuvaju postojeći model vlasti i predstave masovne građanske proteste kao spolja izazvanu destabilizaciju.
- Za Moskvu bi promjena vlasti značila neizvjesnost, zato što bi buduća vlast sa snažnijim institucijama, većom parlamentarnom kontrolom bila manje predvidljiv partner i imala manje prostora za personalizovane političke i bezbjednosne aranžmane sa Kremljom- kazao je Cvijić za RSE.
Jedan od kanala ruskog uticaja, prema njegovim riječima, jeste informacioni prostor. Moskva, kako navodi, utiče kroz kampanje dezinformacija na društvenim mrežama, ali i preko režimskih medija, Sputnjika i RT-a.
Posebnu pažnju izazvali su navodi lidera pokreta „Mi, snaga naroda“ Branimira Nestorovića da je Moskva zainteresovana za objedinjavanje proruski orijentisanih stranaka pred izbore.
- Prava je prilika da se udruže sve proruske stranke, nemamo više mogućnost da čekamo- rekao je Nestorović 16. septembra, navodeći da je krajem avgusta u Moskvi primljen na „najvišem nivou“. Ambasada Rusije u Beogradu nije odgovorila na upit RSE o tim navodima.
Ruski uticaj u Srbiji razmatran je i u Evropskom parlamentu. U izvještaju usvojenom sredinom septembra navodi se da je Srbija postala „ključno središte dezinformacija i posrednik za ruske i, u manjoj mjeri, kineske operacije uticaja“.
Srbija je, za razliku od EU, omogućila ruskim državnim medijima Sputnjiku i RT-u da emituju program, dok Beograd nije uveo sankcije Rusiji zbog invazije na Ukrajinu.
Američki i evropski zvaničnici posebno ukazuju na bezbjednosnu dimenziju ruskog uticaja. Cvijić podsjeća na navode moldavskih službi da su ruske obavještajne strukture organizovale obuke moldavskih državljana u Srbiji za izazivanje masovnih nereda u kontekstu izbora u Moldaviji.
Uoči izbora, vlast u Srbiji predvođena Aleksandrom Vučićem suočava se sa studentskim protestima koji traju gotovo dvije godine, a kao njihov politički izazov pojavljuje se studentska lista „Studenti pobeđuju“.
Istovremeno, Vučić, koji namjerava da pređe na mjesto premijera, održava bliske odnose s Moskvom. Srbija zavisi od ruskog gasa, dok je ruski Gaspromnjeft većinski vlasnik Naftne industrije Srbije (NIS), koja je pod američkim sankcijama zbog ruskog vlasništva.
Analitičari koje citira RSE navode da bi eventualna promjena vlasti mogla promijeniti institucionalne kanale ruskog uticaja, ali da bi širi ruski uticaj u Srbiji ostao prisutan kroz medije, energetske veze i dio javnosti.